کلم الطیب صفحه 783

فرمودند:دروغ میگویند،کسی که بچیزی امید دارد آن را طلب میکند و کسی که از چیزی خائف است از آن فرار میکند.

و نیز از آن حضرت روایت شده که فرمود:مؤمن مؤمن نمیباشد مگر آنکه امیدوار و ترسان باشد و امیدوار و ترسان نمیباشد مگر کسی که بامیدواری و ترس خود عمل کند.

امر دوم:

خوف و رجاء دو داروئی است که هر کدام از آنها باید بمورد خود مصرف شود اگر در خلاف مورد مصرف شد علاوه بر اینکه فائدۀ ندارد ضرر کلی هم می بخشد و ملاک در دانستن مورد خوف و رجاء این ستکه هر جا محرک و مشوق انسان بر اعمال صالحه و ترک معاصی گردد بمورد و بجا و ممدوح و مطلوب است و هر جا دارای این خاصیت نباشد،بلکه بعکس نتیجه بخشد نابجا و مذموم و نامطلوب است.

و بر اطباء نفوس و واعظین است که در معالجه امراض روحی جامعه رعایت این قسمت را بنمایند اگر جامعه را یأس و ناامیدی فرا گرفته و دست از اعمال صالحه برداشته و در معاصی متوغل شده اند باید آنها را برحمت خدا امیدوار و بطرف بندگی و اطاعت حق تحریص و ترغیب نمود،و اگر خود را برحمت حق مغرور نموده و روی این اصل در امور عبادی سستی و در معصیت بی پروائی میکنند باید آنها را تهدید و تخویف از عذاب و سخط الهی و عواقب وخیم نافرمانی نمود تا نتیجه مطلوب حاصل شود.

ولی افسوس که اکثر وعاظ جامعه کنونی ما باین وظیفه دینی و وجدانی خود عمل نکرده و مطابق هوی و هوس بانیان و مستمعین،مجالس وعظ و خطابه را برگزار و خود و جامعه را گمراه میسازند«فضلوا و اضلوا و ذلک هو الضلال المبین».

امر سوم:

خوف و رجاء دو صفت از صفات نفسانی و دو ملکه از ملکات روحانی است و تحصیل آنها موقوف بر معرفت خدا و تصدیق بروز جزاء و وعد