کلم الطیب صفحه 784

و وعید الهی و نتایج نیک اعمال صالحه و عواقب وخیم اعمال سیئه است و تا این تصدیق و اعتقاد از روی یقین محقق نشود این دو صفت در قلب حاصل نگردد.

و چنانچه برای هر صفتی از صفات نفسانی آثاری است که در اعضاء و جوارح انسانی و کردار و رفتار و گفتار او ظاهر و آشکارا میگردد برای این دو صفت نیز آثاری است که هرگاه در شخصی که مدعی خوف و رجاء است ظاهر شود راستگو و اگر ظاهر نشود دروغگو است و آیات و اخبار سابق الذکر مشعر باین معنی میباشد.

امر چهارم:

اهل عبادات بعبادات خود نباید اعتماد و اتکال داشته باشند، بلکه در عین اینکه کمال سعی و جدیت را در انجام وظائف دینی و پاک و خالص نمودن آنها از عیوب و شوائب دارند امید و اتکالشان بفضل و کرم و رحمت الهی باشد،برای اینکه اولا-عملی که از همه عیوب و شوائب پاک و خالص و واجد جمیع شرائط صحت و قبول و فاقد جمیع موانع آن باشد بسیار اندک است و بفرض که تمام اعمال واجد جمیع شرائط و خصوصیات باشد با کوچکترین نعمت از نعم الهی مقابله نکند تا چه رسد که استحقاق مثوبات اخروی را بیاورد.

و اخبار در این معنی بسیار است و دلیل عقل نیز بر آن حکمفرماست و ما تنها بذکر یک حدیث اکتفاء میکنیم:

از پیغمبر اکرم صلی اللّه علیه و آله و سلّم روایت شده که فرمود:خداوند عالم میفرماید:که عمل کنندگان که بقصد مثوبات من عمل نموده اند نباید بعمل خود اتکال داشته باشند،زیرا اگر کمال جد و جهد را داشته و در تمام عمر نفوس خود را بزحمت عبادت بیندازند بازهم مقصرند و بحقیقت عبودیت و کنه بندگی من نرسیده اند تا کرامتهای من و نعمتهائی که در بهشت و درجات عالیۀ که در جوار رحمت من است مطالبه کنند و لکن برحمت من وثوق داشته و بگمان خوب در حق من مطمئن