کتابخانه بالقرآن

کلم الطیب صفحه 81

صفحه 81

باشند وجود داشته باشند-یعنی-دارای ما به الاشتراک نباشند تا اینکه مستلزم ترکیب شود مانند جواهر با اعراض،بلکه مطلق اجناس عالیه (1)با یکدیگر بواسطه اینکه آنها بسیطند و از ما به الاشتراک و ما به الامتیاز مرکب نمیباشند.

و از این شبهه جواب داده شده باینکه قیاس این مقام بجواهر و اعراض و اجناس عالیه قیاس مع الفارق (2)است،زیرا در این امور وجود ذاتی آنها نیست بلکه عارض بر ذاتشان میشود و ذات هر یک که عبارت از ماهیت اوست مغایر با ذات دیگری است از این جهت ممکن است بتمام ذات با یکدیگر مخالف باشند ولی واجب الوجود وجودش عین ذات،بلکه حقیقت وجود و محض وجود است

1- 1) جنس عالی جنسی را گویند که تحت جنس دیگر مندرج نشود یعنی اعم اجناس باشد مانند جوهر،مقابل جنس سافل که جنسی است که تحت آن جنسی یافت نشود یعنی اخص اجناس باشد مانند حیوان،و جنس متوسط جنسی است که هم فوق او و هم تحت او جنس دیگر یافت شود مثل جسم مطلق و جسم نامی که بین جوهر و حیوان است.
2- 2) قیاس بر سه قسم است:اول قیاس منطقی که عبارت از ترتیب مقدمات(صغری و کبری) برای اخذ نتیجه است و این راه اثبات مطالب در منطق است. دوم-قیاس اصولی است و آن این ستکه هرگاه حکمی در موضوعی ثابت شد همان حکم را در موضوعات دیگر که شبیه آن موضوع است جاری میکنند و این قیاس اگر دارای مناط قطعی باشد صحیح است،مثل اینکه بعلت حکم تصریح شده باشد چون(الخمر حرام لانه مسکر)که بعلت حرمت خمر یعنی مست کردن تصریح شده است بنابراین میتوان این حکم را در هر مسکری جاری کرد و گفت(فکل مسکر حرام). و اگر دارای مناط ظنی باشد نزد شیعه باطل،و اخبار بسیار از ائمه اطهار در ردع آن رسیده است ولی نزد اهل سنت صحیح است،و در قیاس اصولی هرگاه فرق بین دو مقام پیدا شود آن را قیاس مع الفارق نامند و این باتفاق باطل است. سوم-قیاس در عرف عوام است که هرگاه عیبی در فردی از افراد طایفۀ ببیند بر سایر افراد نیز حمل میکنند و باصطلاح همه را بیک چوب میرانند و این قیاس عقلا و شرعا باطل است.