کلم الطیب صفحه 82

بنابراین اگر دو واجب الوجود فرض شود ناچار در وجوب وجود اشتراک خواهند داشت لذا ما به الامتیاز که محقق دوئیت است هم لازم دارند علی هذا لازم آید که مرکب از ما به الاشتراک و ما به الامتیاز باشند و ترکیب با وجوب وجود منافات دارد و جواب واضح تر بر این شبهه این ستکه وجود واجب الوجود تمام ذات او است زیرا وجود محض و محض وجود است و چیزی جز وجود نیست نه اینکه وجود جزء ذات او باشد زیرا اگر جزء ذات او باشد ترکیب و احتیاج لازم آید، و برای وجود ضد و مخالفی نیست تا اینکه گفته شود بتمام ذات مخالف او است و شریک او فرض نمود برای اینکه غیر وجود یا عدم است یا ماهیت و عدم که شریک وجود نمیتواند بشود زیرا چیزی نیست تا اینکه شریک هست گردد و ماهیت هم تا افاضه وجودی بوی نشود موجود نمیگردد لذا او هم بدون افاضه وجودی معدوم است و نمیتواند شریک واقع شود،بنابراین اصلا ضد و شریکی برای واجب الوجود تعقّل نمیشود تا اینکه برای ابطال آن محتاج بما به الاشتراک و ما به الامتیاز شویم.

دوم از اقسام توحید،توحید صفات است:

یعنی صفات کمالیه واجب- الوجود عین ذات اوست باین معنی که ذاتا کامل و دارای جمیع صفات کمال است نه اینکه مثل ممکنات ذاتا ناقص باشد و بزیاد شدن صفات کامل گردد و شرح آن در نفی معانی بیاید.

سوم توحید افعالی است:

و مراد از توحید افعالی اینست که برای واجب- الوجود در افعال از قبیل خالقیت و رازقیت و احیاء و اماته و عطاء و منع و غیره شریک نمیباشد و بقدرت کامله خود می آفریند و روزی میدهد و حیات می بخشد و میمیراند و زنده میکند و در هیچ کاری احتیاج بمعین و کمک کننده ندارد.

و دلیل بر این مطلب این ستکه منشأ افعال حقتعالی قدرت و اراده اوست و چون قدرتش غیر متناهی و بر همه چیز تعلق میگیرد و به هیچ وجه عجز در ساحت قدسش راه ندارد،لذا ایجاد هر فعلی مقدور او است و در هیچ کاری محتاج بکمک