کلم الطیب صفحه 88

نکته اول-در معنی کلمه لا اله الا اللّه: این کلمه را کلمه توحید و کلمۀ طیّبه و کلمۀ اخلاص نیز میگویند.

و در ترکیب این کلمه گفتند که لا،لاء نفی جنس و اله اسم او و خبرش محذوف است.

و خبر محذوف را بعضی ممکن گرفتند-یعنی-لا اله ممکن الا اللّه(جز خدا معبودی امکان ندارد).

و برخی موجود گرفتند-یعنی-لا اله موجود الا اللّه(جز خدا معبودی وجود ندارد).

ولی اشکال شده است باینکه اگر خبر محذوف را ممکن بگیریم فقط اثبات امکان معبود بحق شده و اثبات وجود او نشده و حال آنکه مقصود اثبات وجود معبود بحق و انحصار اوست.

و اگر موجود فرض کنیم فقط نفی وجود معبود غیر حق شده و نفی امکان او نشده در صورتی که غرض نفی امکان اوست.

و جواب این ستکه این لاء لاء نفی جنس نیست بلکه لاء نفی حقیقت است و احتیاج بخبر ندارد،چنانچه لا فتی الا علی،لا سیف الا ذو الفقار،لا سخاء الا فی العرب،از همین قبیل است-یعنی-حقیقت جوانمردی منحصر بعلی و حقیقت شمشیر منحصر بذو الفقار و حقیقت سخاوت مختصّ بعرب میباشد و همچنین حقیقت معبودیت منحصر بذات اقدس حق تبارک و تعالی است.

چنانچه این بیان در افعال ناقصه هم شده است مثل کان که هرگاه ناقصه باشد اسم و خبر میخواهد مانند(کان زید قائما)و هرگاه تامه باشد احتیاج بخبر ندارد مانند(کان الامر)یعنی واقع شد امر.

و برای این کلمه سه نوع دلالت است:

اول-دلالت مطابقی- یعنی-معبود بحق و سزاوار پرستش جز خداوند نیست که مفاد توحید عبادتی است.