کلم الطیب صفحه 89

دوم-دلالت التزامی باین معنی که چون معبود بحق منحصر باوست پس واجب الوجودی هم مختص باو و تمام نعم و الطاف نیز از جانب او خواهد بود برای اینکه اگر غیر از او واجب الوجودی یا منعمی که مصدر بعضی از نعم باشد وجود داشت او نیز لایق پرستش بود،بنابراین کلمه طیبه بدلالت التزامی بر توحید ذاتی و افعالی هم دلالت میکند.

سوم-دلالت اقتضائی و آن دلالتی است عقلی که صدق و صحت کلام مستلزم و مقتضی آنست،مثلا اگر کلامی از پیغمبر یا امام صادر شود که یقین بصحت و صدق آن باشد بحکم عقل،جمیع آنچه متوقف بر صدق این کلام و مقتضای آنست ثابت و محقق خواهد بود،بنابراین میگوئیم لفظ(اللّه)در کلمۀ طیبه(لا اله الا اللّه)اسم است برای ذاتی که مستجمع جمیع صفات کمال و منزّه از جمیع نواقص باشد و مقتضای این معنی اینست که کارهای او موافق حکمت و مصلحت بوده و فعل قبیح و لغو و ظلم از وی صادر نشود و این معنی عدل است و از لوازم عدل ارسال رسل و انزال کتب و جعل احکام و نصب امام-یعنی-حافظ و مبیّن احکام در جمیع ازمنه و ایام و قرار دادن دار جزاء برای مطیع و عاصی و مؤمن و کافر است چنانچه در مبحث عدل بیان خواهد شد.

پس باین کلمه،توحید و عدل و نبوت و امامت و معاد و جمیع متعلقات آنها ثابت خواهد شد.

و اشاره باین معنی است حدیث سلسله الذهب که حضرت رضا علیه السّلام از آباء گرامش از پیغمبر اکرم صلّی اللّه علیه و سلّم نقل میفرماید:که جبرئیل از جانب خدای جلیل وحی رسانید،کلمه لا اله الا اللّه حصنی و من قالها دخل فی حصنی و من دخل فی حصنی امن من عذابی(یعنی کلمه لا اله الا اللّه قلعه محکم من است و هر که بآن اقرار کند داخل در قلعه من شده است و هر که در قلعه من داخل شد از عذاب من ایمن خواهد بود)و بعد از آن حضرت فرمودند:اما بشروطها و انا من شروطها (ولی بشرایطی که مقتضی اقرار باین کلمه است و من یکی از آن شرایط هستم).