کتابخانه بالقرآن

کلم الطیب صفحه 97

صفحه 97

مفاهیم عوارضند و نمیشود حادث باشند و بر ذات عارض شوند،زیرا لازم می آید که خداوند محل حوادث باشد،لذا قائل شدند که این صفات مغایر یکدیگر و زائد بر ذات و جدای از ذات(نه عارض بر آن)و همه آنها قدیم اند.

و جواب آنها این ستکه اولا-بین مفهوم و مصداق (1)اشتباه کرده اند و درست است که مفهوم علم غیر از مفهوم قدرت و مفهوم قدرت غیر از مفهوم حیوه و همچنین مفهوم صفات غیر از مفهوم ذات است،لکن مصداق آنها واحد و بسیط است باین معنی که این مفاهیم متعدده از صرف ذات واجب الوجود انتزاع میشود و چه مانعی دارد که از مصداق واحد و بسیط من جمیع الجهات مفاهیم متعدد منتزع گردد.

و ثانیا-اگر صفات غیر از ذات باشد احتیاج ذات بصفات لازم آید و احتیاج نقص و از لوازم امکانست.

و ثالثا-این قول موجب تعدد قدماء خواهد بود باین معنی که لازم می آید غیر از ذات واجب الوجود موجودات دیگری هم قدیم باشند و حال آنکه قدیم بودن منحصر بذات اوست و باقی موجودات حادثند.

و بهشمیه(طائفه از متکلمین اهل تسنن هستند)چون دیدند بنا بر قول اشاعره باید ملتزم بتعدد قدماء شوند و این خلاف برهان عقل و نقل است،لذا باحوال قائل شدند باین معنی که صفات را حالتی بین وجود و عدم فرض کردند و

1- 1) مفهوم عبارت از معنائی است که در ذهن تصور میشود و مصداق آن چیزیست که مفهوم در خارج بر وی صادق می آید،مثلا قدرت دارای مفهومی است که آن مفهوم یعنی توانائی در شخص قادر مصداق پیدا میکند و همینطور است سایر صفات،و مراد از اینکه مفاهیم متعدد و مصداق واحد است،این ستکه آن معنائی که از علم فهمیده می شود غیر از معنائی است که از قدرت فهمیده میشود و همچنین سایر صفات ولی منشأ تمام آنها ذات بسیط و مجرد واجب الوجود است که از هرگونه ترکیب و تعدد مبرا میباشد.