کلم الطیب صفحه 99

دوم-آنکه زائد بر ذات است ولی مستند پیدایش آن خود ذات میباشد مثل روشنی خورشید که زائد بر ذات اوست لکن از خود او میباشد.

سوم-آنکه عین ذات اوست و در اتّصاف آن محتاج بغیر خود نیست چون نفس روشنی که عین روشنی است و جز روشنی چیزی نیست و در روشن بودن محتاج بچیز دیگری هم نمیباشد.

و مراد از عین ذات بودن وجود و صفات واجب الوجود همین معنای سوم است و غرض از نفی معانی و صفات زائد صفاتی از قبیل قسم اول و دوم میباشد.

هفتم از صفات سلبیه نفی احتیاج است:

یعنی خداوند غنی بالذات و بی نیاز از غیر خود است و دلیل بر این مطلب (چنانچه اشاره شد)این ستکه احتیاج نقص و از لوازم امکان است و واجب الوجود تام فوق التمام و کامل فوق الکمال میباشد و نقص و عیب در ذات مقدسش راه ندارد.

و هر چند متکلمین این صفت را از صفات سلبیه شمرده اند ولی بگمان حقیر نفی احتیاج لازمه غنی(یعنی دارائی و واجد بودن)است و غنی از صفات ثبوتیه ذاتیه است و معنای آن این ستکه ذات واجب الوجود دارای جمیع کمالات از علم و قدرت و حیوه و امثال اینهاست بلکه برگشت جمیع صفات ثبوتیّه ذاتیه باین صفت میباشد و از لوازم آن نفی احتیاج و عیب و نقص میباشد،زیرا غنی بالذات محال است نقص و احتیاج داشته باشد و لازمه نفی احتیاج نفی سایر صفات سلبیّه است(چنانچه در توضیح صفات سلبیه گذشت).

بنابراین اثبات صفت غنی برای اثبات جمیع صفات کمالیّه و جمالیه و جلالیّه کافی میباشد و سزاوار است که این صفت در صدر صفات ثبوتیه ذکر شود.