متن و ترجمه توحید صدوق صفحه 159

1- فی المجمع عن القاموس: الزندیق معرب زندین أی دین المرأه، أقول: و یکون بمعنی من کان علی دین المرأه کما یقال: زن صفت أی من کان علی صفه المرأه، و المعنی الثانی هو المناسب هنا، و یحتمل أن یکون معرب زند دین و زند کتاب للمجوس زعموا أنه الذی جاء به زرادشت الذی ادّعوا أنّه نبی و علی هذا فالزندیق هو الذی یکون علی دین المجوس، و قال فی مجمع البحرین: و فی الحدیث: الزنادقه هم الدهریه الذین یقولون:لا ربّ و لا جنه و لا نار و ما یهلکنا الا الدهر- انتهی، و أتی به هنا معرّفا لسبق ذکره فی الحدیث الذی ذکره الصدوق رحمه اللّه بتمامه فی الباب السادس و الثلاثین، و قوله: «و انه شی ء- الخ» اما بکسر الهمزه مستأنفا أو عطفا علی أول الکلام، و اما بفتحها عطفا علی معنی أی اثبات معنی و اثبات أنّه شی ء- الخ، و فی البحار باب النهی عن التفکر فی ذات اللّه عن الاحتجاج: «ارجع بقولی شی ء الی أنّه شی ء- الخ» و فی البحار أیضا باب اثبات الصانع: «ارجع بقولی شی ء الی اثباته و أنّه شی ء- الخ» و فی نسخه(ط) و(ن) «ارجع بقولی شی ء الی اثبات معنی أنّه شی ء- الخ» و فی الکافی باب حدوث العالم و باب اطلاق القول بأنّه شی ء: «ارجع بقولی الی اثبات معنی و أنّه شی ء- الخ».

ترجمه:

پدرم رحمه اللَّه گفت که حدیث کرد ما را علی بن ابراهیم از پدرش از عباس بن عمرو از هشام بن حکم از حضرت صادق (ع) که در هنگامی که زندیق از آن حضرت سؤال کرد که خدا چیست فرمود که آن جناب چیزیست بخلاف چیزها و باز میگردم بگفتار خویش بسوی ثابت نمودن مقصود از لفظ و آنکه او چیزیست که موصوف است بحقیقت چیز بودن مگر آنکه آن جناب نه جسم است و نه صورت.

حدیث 3

3- حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ الْوَلِیدِ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ الصَّفَّارُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ یَحْیَی الْحَلَبِیِّ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ زُرَارَهَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی خِلْوٌ مِنْ خَلْقِهِ وَ خَلْقُهُ خِلْوٌ مِنْهُ(1)