متن و ترجمه توحید صدوق صفحه 162

1- أبو المغراء بالغین المعجمه و الراء المهمله مقصورا و قد یمدّ. و هو حمید بن المثنی العجلیّ الکوفیّ، ثقه.

2- الهمزه للاستفهام و الفعل مجهول من باب التفعّل یرجع ضمیره إلی اللّه و «شیئا» منصوب علی التمیز، أو الکلام اخبار و الفعل بصیغه المتکلم و «شیئا» مفعوله.

3- کلمه «ان» من الحروف السته و «ما» موصوله مبتدأ صلته «یتوهم» علی بناء المجهول و خبره «شی ء» أی ان الذی یتوهم شی ء غیر محدود و غیر معقول، و أمّا کون «شی ء» نائب الفاعل لیتوهم و «انما» للحصر فمحتمل علی اشکال و ان کان کتبه فی النسخ متصلا، و لب المراد فی هذا الباب أن ذاته تعالی حقیقه محض الحقیقه و الوجود فلا یکون هالکا منفیا و لا مخلوقا و لا شبیها به و لا جسما و لا صوره و لا حالا فی شی ء و حالا فیه شی ء و لا محدودا و لا مدرکا بالحواس و الاوهام و العقول، بل الذی یقع فی أوهامنا و أذهاننا منه تعالی هو عنوان الشی ء و الموجود بما هو هو من دون تقید بهذه الخصوصیات و غیرها التی تخرج الشی ء عن الصرافه، و هکذا جمیع صفاته الذاتیه، ثمّ انا لو لم نتصوره أیضا بعنوان الشی ء و الموجود و العالم و القادر و غیرها مجردا عن الخصوصیات الامکانیه مع عدم إمکان تصور ذاته و صفاته الذاتیه بحقیقتها لکان التوحید و المعرفه عنا مرتفعا کما قال الإمام علیه السّلام فی الحدیث الأول من الباب السادس و الثلاثین.

ترجمه:

حدیث کرد ما را محمد بن حسن بن احمد بن ولید رحمه اللَّه گفت که حدیث کرد ما را محمد بن صفار از محمد بن عیسی بن عبید از عبد الرحمن بن ابی نجران که گفت از حضرت جواد (ع) سؤال کردم از توحید و عرض کردم که چیزی را توهم میکنم و تصور مینمایم حضرت فرمود آری او را چیزی توهم و تصور میکنی در حالتی که درک کنه ذاتش بادرک کلی بعقل نیست و بحدود عقلی یا حسی محدود و معین نمیشود چه هر چه وهم تو بر آن واقع شود و آن را بقوه وهمیه ادراک نمائی بادراک کلی از هر چه باشد خدای تعالی خلاف آنست و چیزی باو شباهت ندارد و وهمها او را در نیابند و چگونه وهمها او را دریابند و حال آنکه آن جناب خلاف آن چیزیست که تعقل می شود و غیر آن چیزیست که در وهمها متصور میگردد جز این نیست که چیزی توهم می شود که معقول و محدود نیست.

حدیث 7

7- حَدَّثَنَا عَلِیُّ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِمْرَانَ الدَّقَّاقُ رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْکُوفِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ الْبَرْمَکِیِّ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ بَکْرِ بْنِ صَالِحٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ قَالَ: سُئِلَ أَبُو جَعْفَرٍ الثَّانِی ع یَجُوزُ أَنْ یُقَالَ لِلَّهِ إِنَّهُ شَیْ ءٌ فَقَالَ نَعَمْ یُخْرِجُهُ مِنَ الْحَدَّیْنِ حَدِّ التَّعْطِیلِ وَ حَدِّ التَّشْبِیهِ.

ترجمه:

حدیث کرد ما را علی بن احمد بن محمد بن عمران دقاق «رضی» گفت که حدیث کرد ما را محمد بن ابی عبد اللَّه کوفی از محمد بن اسماعیل برمکی از حسین بن حسن از بکر بن صالح از حسین بن سعید که گفت از حضرت جواد (ع) سؤال شد که جائز است که از برای خدا گفته شود که آن جناب چیزیست فرمود آری بیرون میبرد او او را از دو حد یکی حد تعطیل و دیگری حد تشبیه.