متن و ترجمه توحید صدوق صفحه 562

1- الغیر بالفتح فالسکون مصدر و اسم مصدر بمعنی تغیر الحال و انتقالها، و بالکسر فالفتح اسم جمع بمعنی الاحداث المغیره لحال الشی ء، و فی نسخه(د) و حاشیه نسخه(ب) «أو یدخله التغییر».

2- فی نسخه(ط) و(ن) «فانه لم یزل و لا یزال بحاله واحدا».

3- للاول و الآخر معان ذکرت فی العلوم العقلیّه، و الاولیه فی حقه تعالی هی الحقیقیه و هی بحسب الوجود و هی مساوقه لمعنی القدم، و الآخریه بمعنی البقاء بعد کل شی ء بلا تغیر و تحول کما فسره الامام علیه السّلام فی هذا الخبر من لوازم الاوّلیه الحقیقیه، لان ما ثبت قدمه امتنع عدمه و تغیره، فمعنی الاولیه و الآخریه له تعالی أزلیته و أبدیته من دون تغیر و زوال، و اذ انه واحد و لا فی مرتبته شی ء فلیس لشی ء سواه هذا الشأن فصحّ کلیه قوله علیه السّلام: «انه لیس شی ء الا یبید أو یتغیر- الخ».

ترجمه:

حدیث کرد ما را حسین بن احمد بن ادریس از پدرش از محمد بن عبد الجبار از صفوان بن یحیی از فضیل بن عثمان از پسر ابو یعفور که گفت حضرت صادق (ع) را سؤال نمودم از قول خدای عز و جل هُوَ الْأَوَّلُ وَ الْآخِرُ و عرض کردم که اما اول پس آن را شناخته ایم و تفسیرش را دانسته ایم و اما آخر پس تفسیر و معنی آن را از برای ما بیان فرما حضرت فرمود که هیچ چیز نیست مگر آنکه هلاک می شود یا متغیر میگردد یا یک نحو از تغییر و زوال در آن داخل می شود و راه می یابد یا از رنگ برنگی و از هیئت بهیئتی و از صفت بصفتی میگردد و از زیادتی بسوی نقصان و از نقصان بسوی زیادتی انتقال یابد مگر پروردگار عالمیان که او همیشه یکی بوده و خواهد بود او است اول پیش از هر چیزی و او است آخر بر آن نحوی که در اول بوده بدون تغییر و صفات و نامها بر او مختلف نمیشود چنان که بر غیر او مختلف می شود مثل انسانی که یک بار خاک میباشد و یک بار گوشت و یک بار خون و یک بار خورد و مرد شده و درهم شکسته و پوسیده و از هم پاشیده و مانند خرمائی که یک مرتبه غوره میباشد و یک مرتبه خرمای نیم رس و یک مرتبه خرمای تر و یک مرتبه خرمای خشک پس نامها و صفات بر آن متبدل می شود و خدای عز و جل بخلاف آنست.

48- باب معنی قول الله عز و جل الرَّحْمنُ عَلَی الْعَرْشِ اسْتَوی

«باب چهل و هشتم» در بیان معنی قول خدای عز و جل الرَّحْمنُ عَلَی الْعَرْشِ اسْتَوی

حدیث 1