متن و ترجمه توحید صدوق صفحه 667

1- فی نسخه(ن) و(ط) «أبو الحسین محمّد بن عمر بن علی البصری».

2- فی نسخه(ه) «أبو الحسین علیّ بن الحسن المیثمی» و فی نسخه(و) «أبو الحسن علی بن الحسن بن المثنی، و فی نسخه(ب) أبو الحسین علیّ بن الحسن بن المثنی» و فی نسخه(د) «ابو الحسین علیّ بن الحسین بن المثنی».

3- فی نسخه(د) و حاشیه نسخه(ب) «أبو الحسین».

4- کأنّه علیه السّلام أراد بالمعاصی أعم من المکروهات، و لم یدخل المباحات فی القسمه.

5- و لا برضی اللّه تعالی أیضا.

6- أقول: قد ورد فی الأحادیث أنّه لا یکون شی ء فی السماوات و الأرض الا بسبع: مشیئه، اراده، قدر، قضاء، کتاب، أجل، اذن، و کذا ورد فیها کالحدیث التاسع من الباب الرابع و الخمسین ان اللّه تعالی علم و شاء و أراد و قدر و قضی و أمضی، و کذا أحادیث أخر داله علی أن کل شی ء واقع بقضائه و قدره حتّی أفعال العباد و معاصیهم، و بالنظر فی أخبار هذا الباب و الأبواب السبعه قبله و غیرها ینحل ما یخطر بالبال من الشبهات فی هذا المبحث، و مجمل القول: أن کل شی ء حتّی کل فعل صدر من العبد من حیث هو شی ء انما یقع فی الخارج بعلله المنتهیه إلیه تعالی، و انکار ذلک اخراج لبعض ما فی ملکه عن سلطانه تعالی عن ذلک، لکنه تعالی جعل فعل العبد بیده أی بقدرته و ارادته، و انکار قدره العبد و ارادته سفه و انکار لامر وجدانی، یوجب ذلک الشبهات التی تراکمت فی أذهان أصحابها لانحرافهم عن الحق و أهله، مع أن قدرته و ارادته و کل شی ء له محکومه بتلک الأمور، فإذا فعل فانما فعل بقدرته و ارادته بعد مشیئه اللّه له و ارادته و قدره و قضائه و اذنه بأجل فی کتاب، و أمّا أمره تعالی و نهیه فانهما لا یتعلقان بفعل العبد من حیث ذاته و انه شی ء اذ لو لم یکن أمر و لا نهی لکان الفعل واقعا أو غیر واقع من غیر دخل لهما فیه، بل یتعلقان به من حیث الموافقه بمعنی أن الامر و کذا النهی یبعث العبد مع شرائط البعث فیه علی أن یجعل فعله و ترکه وفقا لما أمر به و نهی عنه، و الحاصل أن الفعل المأمور به أو المنهی عنه من حیث هو کذلک الذی یتحقّق الطاعه بموافقته و المعصیه بمخالفته لیس موردا لارادته و قضائه و غیرهما من أسباب الخلق، نعم مورد للتشریعیه منها.

ترجمه:

حدیث کرد ما را ابو الحسن محمد بن عمرو بن علی بصری گفت که حدیث کرد ما را ابو الحسین علی بن حسین بن حسن مثنی که حدیث کرد ما را ابو الحسن علی بن مهرویه قزوینی گفت که حدیث کرد ما را ابو احمد غازی گفت حدیث کرد ما را حضرت علی بن موسی الرضا گفت که حدیث کرد ما را پدرم موسی بن جعفر گفت که حدیث کرد ما را پدرم جعفر بن محمد گفت که حدیث کرد ما را پدرم محمد بن علی گفت که حدیث کرد ما را پدرم علی بن الحسین گفت که حدیث کردما را پدرم حسین بن علی علیهم السلام و فرمود که از پدرم علی بن ابی طالب (ع) شنیدم که میفرمود اعمال بر سه حال است واجبات و فضیلت ها و گناهان اما واجبات بامری خدای عز و جل و برضای خدا و بقضای خدا و تقدیر و مشیت و عمل اوست. و اما فضیلت ها بامر خدا نیست و لیکن برضای خدا و بقضای خدا و بقدر خدا و بمشیت و بعلم خدا است. و اما گناهان بامر خدا نیست و لیکن بقضای خدا و بقدر خدا و بمشیت و بعلم او است. بعد از آن بر آنها عقاب میفرماید.

«مترجم گوید:» که مؤلف گفته که مصنف این کتاب میگوید که قضای خدای عز و جل در گناهان حکم او است در آنها و مشیتش در گناهان نهی او از آنها است و قدرش در آنها علم او است بمقدارها و مبلغهای آنها

حدیث 10

10- وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ قَالَ قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع الدُّنْیَا کُلُّهَا جَهْلٌ إِلَّا مَوَاضِعَ الْعِلْمِ وَ الْعِلْمُ کُلُّهُ حُجَّهٌ إِلَّا مَا عُمِلَ بِهِ وَ الْعَمَلُ کُلُّهُ رِیَاءٌ إِلَّا مَا کَانَ مُخْلَصاً وَ الْإِخْلَاصُ عَلَی خَطَرٍ حَتَّی یَنْظُرَ الْعَبْدُ بِمَا یُخْتَمُ لَهُ.