- چکیده 1
- واژگان کلیدی 1
- نظریه نخست: شک 2
- اشاره 2
- نقد و بررسی 2
- نقد و بررسی 4
- اشاره 4
- نظریه دوم: قصد و اراده 4
- نظریه سوم: نظر و استدلال عقلی 5
- اشاره 5
- دلایل وجوب مقدمی نظر 6
- الف. دلایل عقلی 6
- 1.دفع ضرر محتمل 6
- 2. افحام پیامبران در تبلیغ دین 6
- 3. وجوب شکر منعم 7
- 1. نصوص دینی 7
- ب. دلایل نقلی 7
- نقد و بررسی 8
- 1 . وجوب شکر منعم 9
- نظریه چهارم: معرفت الله 9
- اشاره 9
- دلایل وجوب معرفت الله 9
- اشاره 9
- 4 . اجماع 10
- 3 . نصوص 10
- نقد و برسی 10
- نظریه مختار 11
- منابع 12
- چکیده 15
- اشاره 15
- واژگان کلیدی 15
- اشاره 16
- حکمت 16
- اشاره 17
- الف. حکمت به معنای اجتناب از از فعل قبیح و اخلال در امر واجب 17
- ظلم 18
- عبث بودن 19
- نقض غرض 20
- کذب 21
- اشاره 21
- براهین متکلمان امامیه 22
- ب . حکمت به معنای اتقان صنع 23
- نتیجه گیری 24
- ج. حکمت به معنای معرفت به حقایق اشیا 24
- منابع 26
- واژگان کلیدی 30
- اشاره 30
- چکیده 30
- زیست نامه ابان بن تغلب 33
- اشاره 35
- 2.ابان بن تغلب می گوید به امام صادق7عرض شد: 35
- 1.ابان بن تغلب می گوید: 35
- توان رویارویی با خصم 37
- بهره وری عالمانه از فرصت ها 38
- برآیند شخصیت کلامی او در منابع اهل سنت 39
- جمع بندی 41
- واژگان کلیدی 45
- اشاره 45
- اسفراینی و التبصیر 46
- روش شناسی اسفراینی در بررسی فرق اسلامی 49
- اشاره 49
- 2. مبنا و ملاک افتراق در کلان فرقه ها 51
- 3. ملاک افتراق در فرقه های ذیل هر کلان فرقه 52
- شیعه امامیه در التبصیر 53
- اشاره 53
- 1. شیعه 53
- الف. واژه شناسی شیعه امامیه 53
- 2. روافض 55
- 4. قطعیه 56
- 3. امامیه 56
- ب. پیدایش شیعه 57
- ج. فرقه شناسی شیعه امامیه 58
- د. باورها و اعتقادهای امامیه 59
- ز. رابطه امامیه با غلات 63
- ح. فرقه ناجیه 64
- نتیجه گیری 65
- واژگان کلیدی 68
- چکیده 68
- اشاره: 68
- رؤیت در دیدگاه اشعری 71
- اشاره 72
- رؤیت در دیدگاه علمای متاخر اشاعره 72
- رؤیت از دید فخررازی 75
- الف. از عصر اشعری تا عصر غزالی ... 75
- ب . غزالی گامی به سوی تاویل نهاد و ... 75
- 1. خدا فی حد ذاته، قابل رؤیت است 75
- اشاره 75
- 2. رؤیت با حس ششم 76
- 3.رد دلایل عقلی اثبات رؤیت خدا 77
- 4. سمعی بودن مساله رؤیت 78
- 5. کیفیت رؤیت خدا 79
- منشأ تغییر در نظریه فخر رازی 80
- الف. عقل گرایی و تحولات تأویل گرایانه اشاعره در طول تاریخ 80
- اشاره 80
- ب. تحولات روحی فخر رازی 82
- ج. شرایط تاریخی 82
- د. حقیقت جویی 83
- نتیجه گیری 85
- اشاره 89
- واژگان کلیدی 89
- چکیده 89
- معنای ترجیح بلامرجح 90
- 2.رجحان دادن و ایجاد یکی از چند... 90
- 3.تحقق ممکن بدون علت تامه ای که آن را ایجاد کند.... 90
- اشاره 90
- 1.رجحان دادن فاعل مختار (انتخاب) بر ... 90
- 5.تحقق یکی از دو امر ... 91
- 8.رجحان دادن خداوند به خلق عالم در... 91
- 6.حکم به رجحان یکی از دو شیء مساوی، بدون مرجح که این بر دو قسم است؛ 91
- 7.تحقق ممکن در یکی از زمان ها... 91
- 4.صدور معلول از یکی از دو علتی... 91
- 1.امکان فعل و ترک 92
- اشاره 92
- معنای اختیار 92
- 2.تأثیر خواست فاعل در فعل خود 93
- 4.انتخاب یکی از دو یا چند راه پیش روی موجود مختار 94
- 3.تأثیر خواست فاعل در فعلش بدون فشار عوامل بیرونی 94
- استحاله یا امکان ترجیح بلامرجح 96
- دلیل معتقدان به استحاله ترجیح بلامرجح 99
- ب. اگر فاعلیت فاعل نسبت به دو فعل، مساوی و بالقوه باشد، تبدیل فاعلیت بالقوه به فاعلیت بالفعل نسبت به هر یک از دو فعل، علت و مرجح ندارد. 99
- ج. اگر تبدیل فاعلیت بالقوه به فاعلیت بالفعل نسبت به هر یک از دو فعل، علت و مرجح ندارد و فاعلیت بالفعل نسبت به هر کدام از دو فعل حاصل شود، ترجح بلامرجح محقق شده است. 99
- ه. پس این امر محال است که تبدیل فاعلیت بالقوه به فاعلیت بالفعل نسبت به هر یک از دو فعل، علت و مرجح نداشته باشد و فاعلیت بالفعل نسبت به یکی از دو فعل حاصل شود. 99
- د. ترجح بلامرجح محال است. 99
- و. تبدیل فاعلیت بالقوه به فاعلیت بالفعل نسبت به هر کدام از دو فعل مساوی در فاعل مختار را ترجیح بلامرجح می نامند. 99
- الف. اگر دو فعل از جهت مصلحت و مفسده مساوی باشند فاعلیت فاعل نسبت به هر دو فعل، مساوی و بالقوه است. 99
- اشاره 99
- و. پس ترجیح بلامرجح محال است (مطهری، 1377، 6: 1021). 100
- نقد و بررسی دلیل مذکور، از دیدگاه مخالفان استحاله 100
- فیلسوفان در مسأله مرجع یعنی در مورد اراده یکی از دو فعل مساوی که از افعال مباشری نفس است نیز استدلالی شبیه به آنچه گذشت اقامه می کنندکه صورت منطقی آن چنین است: 100
- الف. اگر دو فعل از جهت مصلحت و مفسده مساوی باشند نسبت تعلق اراده فاعل به هر یک از دو فعل مساوی است. 100
- د. پس محال است که نسبت تعلق اراده به هر یک از دو فعل مساوی باشد و تعلق اراده حاصل شود. 100
- ج. ترجح بلامرجح محال است. 100
- تحلیل نظریه جواز و استحاله ترجیح بلامرجح و بیان مبانی دو نظریه 100
- ﻫ . تعلق اراده فاعل به یکی از دو فعل مساوی را در اصطلاح ترجیح بلامرجح می نامند. 100
- ب: اگر نسبت تعلق اراده به هر یک از دو فعل مساوی باشد ولی تعلق اراده به یکی از دو فعل حاصل شود، ترجح بلامرجح محقق شده است. 100
- اشاره 100
- دلیل و شاهد برخی معتقدان به جواز ترجیح بلامرجح 102
- نقد و بررسی 102
- اشاره 104
- نقد و بررسی سخن محقق دوانی 107
- دیگر لوازم نظریه استحاله ترجیح بلامرجح 108
- ج. مختار دانستن موجودی که امکان ترک در افعالش .... 110
- نتیجه گیری 110
- ب. اگر تلازم دو مفهوم فلسفی و کلامی اختیار... 110
- الف. نظریه استحاله ترجیح بلامرجح با اختیار... 110
- واژگان کلیدی 113
- اشاره 113
- چکیده 113
- پیشینه نظریه کسب 115
- نظریه کسب اشعری 116
- دیدگاه فخررازی درباره وقوع افعال اختیاری 117
- فخررازی و نظریه کسب 118
- منابع 123
چکیده
نخستین واجب اعتقادی یکی از مسائل چالش برانگیز در علم کلام است. شک، قصد، اراده، نظر، استدلال و معرفت الله از مهمترین نظریه¬های این بحث می¬باشد. اگر مقصود از نخستین واجب، نخستین واجب به حسب مقصود اصلی باشد باید معرفت ¬الله را مصداق آن معرفی نمود و اگر مقصود از نخستین، اولین به هر عنوان باشد، قصد و اراده، نخستین واجب اعتقادی است. البته اگر به معرفت فطری و قلبی خدا معتقد باشیم، اعتقاد و ایمان به خدا نخستین واجب خواهد بود.
واژگان کلیدی
نظر، معرفت عقلی، واجب اعتقادی، معرفت الله، شک دستوری، اراده.
1- این تحقیق با حمایت دانشگاه تهران و پژوهشگاه قرآن و حدیث انجام شده است
2- استاد دانشگاه تهران
3- دانشجوی دکتری معارف دانشگاه قران وحدیث و پژوهشگر قرآن و حدیث