- چکیده 1
- واژگان کلیدی 1
- مقدمه 2
- ادلۀ اثبات وجود خدا از دیدگاه سوئینبرن 2
- 2. اقناعی بودن ادله 4
- 1. پسینی بودن ادله 4
- بایسته های معرفتی ادلۀ اثبات وجود خدا 4
- 3. استقرایی بودنِ ادله (شاهد یا برهان) 5
- اشاره 5
- الف) انواع استقرا 6
- ب) ماهیت ادلۀ استقرایی اثبات وجود خدا 7
- 4. ضرورت نگاه انباشتی به ادله 8
- 5. محتمل بودن نتیجه ادله اثبات 9
- 1. موجه نبودن بی اعتنایی به ادلۀ پیشینی 9
- اشاره 9
- نقد و برسی 9
- 2. موجه نبودن روش استقرایی عام به براهین اثبات 10
- 3. پیش زمینه های قابل تأمل 12
- 4. کارآمدی ادله به صورت مستقل 13
- 5. یقینی بودن نتیجۀ ادله 14
- نتیجه گیری 15
- منابع 16
- متکلمان امامی عصرِ امام صادق j و مسئلۀ صفات خداوند 17
- چکیده 17
- اشاره 17
- واژگان کلیدی 17
- مقدمه 18
- زراره و آل اعین 19
- مومن الطاق 22
- هشام بن سالم جوالیقی 24
- هشام بن حکم 28
- روایات ائمه 33
- نتیجه گیری 34
- منابع 35
- واژگان کلیدی 39
- چکیده 39
- اشاره 39
- روش شناسی کلامی شیخ حر عاملی در مقام دفاع در حوزه های ردّ شبهات و مکاتب معارض 39
- مقدمه 40
- 1. روش شناسی پاسخ به شبهات اعتقادی 41
- اشاره 41
- 1 4. روش شناسی پاسخ به شبهات 42
- اشاره 42
- 1 3. هدف و فواید پاسخ به شبهات 42
- 11. مفهوم «شک» و تفاوت آن با شبهه 42
- 12. مفهوم «سؤال» و تفاوت آن با شبهه 42
- 1 4 2. پاسخ به شبهه با روش ردّ ماده استدلال 43
- 1 4 1. پاسخ به شبهه با روش ردّ صورت استدلال 43
- 1 4 2 1. پاسخ به شبهه با روش بیان تضاد در دیدگاه شبهه گر 43
- اشاره 43
- 1 4 2 2. پاسخ به شبهه با روش ردّ لوازم شبهه 44
- 1 4 2 4. پاسخ به شبهه با روش پاسخ نقضی 44
- 1 4 2 3. پاسخ به شبهه با روش ردّ مبنای شبهه گر 44
- 1 4 2 5. پاسخ به شبهه با روش پاسخ حلی 45
- 1 4 2 6. پاسخ به شبهه با روش ذکر مثال و تشبیه 46
- 1 4 2 8. پاسخ به شبهه با روش تنبیه به استثنای موجود 47
- 1 4 2 7. پاسخ به شبهه با روش تبیین مفردات 47
- 1 4 2 9. پاسخ به شبهه با روش تنبیه به مقتضای حال و شرایط 48
- اشاره 48
- 2. روش شناسی ردّ مکاتب معارض 48
- 2 2 1. روش بیان لوازم فاسد دیدگاه 49
- 2 2. روش شناسی ردّ مکاتب معارض 49
- 2 1. هدف و فواید ردّ 49
- اشاره 49
- 2 2 3. روش استفاده از مبانی طرف مقابل 51
- 2 2 2. روش ردّ مبنایی و زیرساختاری 51
- 2 2 4. روش هم گامی ظاهری با طرف مقابل 53
- 2 2 5. روش اثبات بطلان آموزه 53
- 2 2 6. روش ارجاع به بدیهیات 54
- 2 2 7. روش بیان حکایت و مثال 55
- 2 2 8. روش طرح سؤال و مطالبۀ دلیل از طرف مقابل 55
- نتیجه 56
- منابع 57
- اشاره 59
- واژگان کلیدی 59
- محلّ نزول اولین وحی و آثار کلامی آن 59
- چکیده 59
- دیدگاه ها دربارۀ بدء الوحی 60
- 1. دیدگاه اهل سنت 60
- مقدمه 60
- اشاره 60
- اشاره 60
- روایتِ ابن شهاب زهری از عروۀ بن زبیر از عایشه 61
- اشاره 61
- برسی متنی 62
- برسی سندی 62
- روایت عبید بن عمیر بن قتادۀ لیثی 64
- اشاره 64
- روایت ابن شهاب زهری از ابوسلمه از جابر 64
- برسی محتوایی 65
- اشاره 65
- برسی سندی 65
- پرسش ابوذر درباره اولین نزول وحی 65
- روایات دیگر 66
- تلاش برای توجیه این روایات 66
- برسی محتوایی 66
- اشاره 66
- 2. دیدگاه مستشرقان درباره روایات بداء الوحی 68
- روایت حذیفه بن یمان 71
- اشاره 71
- 3. دیدگاه امامیه 71
- روایت امام صادق 73
- روایت مسعودی در کتاب « اثبات الوصیله» 73
- مناشده امیر المومنین 74
- برسی روایات امامیه 75
- جمع بندی 76
- منابع 77
- حقیقتِ انسان و مرگ از دیدگاه سید مرتضی 81
- اشاره 81
- واژگان کلیدی 81
- چکیده 81
- مقدمه 82
- ماهیت انسان از دیدگاه سید مرتضی 83
- پیش فرضها و مقدمات دیدگاه سید مرتضی 84
- آرای متکلمان درباره چیستی مرگ 90
- نقد نظریه سید مرتضی درباره فنا 93
- ماهیت مرگ از دیدگاه سید مرتضی 95
- نتیجه 96
- منابع 97
- واژگان کلیدی 99
- چکیده 99
- اشاره 99
- گسترۀ مسئولیت انسان از دیدگاه قاضی عبدالجبار همدانی 99
- اشاره 100
- مسئولیت و شرایط تحقق آن 100
- مقدمه 100
- الف) تعریف مسئولیت 101
- ب) شرایط مسئولیت 101
- اشاره 101
- 1. اختیار یا آزادی اراده: 102
- 2. اراده: 103
- 3. قدرت: 104
- 4. عقل و علم: 105
- انواع فعل 106
- الف) تقسیم فعل با توجه به نحوه انجام فعل 106
- 1. فعل مخترع 106
- اشاره 106
- اشاره 106
- 2. فعل مباشر 107
- 3. فعل متولد 107
- ب) تقسیم فعل با بوجه به احکام آنها 108
- اشاره 109
- آرای گوناگوندرباره میزان فاعلیت انسان نسبت به افعال مختلف 109
- الف) کسانی که فاعلیتی برای انسان قائل نیستند 109
- ب) کسانی که قائل به فاعلیت انسان هستند 112
- اشاره 115
- مصادیق هر قسم از افعال 115
- دردها: 116
- الف) افعالی که فقط به صورت مباشر از انسان صادر می شوند: 116
- اکوان: 116
- ب) افعالی که فقط به صورت متولد از انسان صادر می شوند: 116
- افعال صادر شده از انسان از نظر قاضی عبد الجبار 116
- اصوات: 116
- ج) افعالی که هم به صورت مباشر و هم به صورت متولد امکان وقوع دارند: 117
- اعتماد: 117
- تالیف: 117
- رنگ،طعم، بو : 117
- علم: 117
- نتیجه 118
- منابع 119
- واژگان کلیدی 121
- چکیده 121
- اشاره 121
- نقد ادلۀ قرآنی برقعی دربارۀ برزخ از دیدگاه علمای شیعه 121
- اشاره 122
- مقدمه 122
- آرای برقعی 122
- 1. قطع ارتباط با عالم دنیا پس از مرگ و عدم آگاهی از آن 122
- 2. عالم برزخ؛ عالم مدهوشی 125
- 3. عدم آگاهی انبیاD از امت خود پس از وفات 126
- نقد و برسی آرای برقعی 127
- تعبیر «عند ربهم» به قرب معنوی اشاره دارد، نه قرب مکانی 127
- عالم برزخ، عالم حیات و شعور است، نه بی هوشی 127
- 1. صالحj با ارواح قوم خود سخن می گوید 129
- 3. پیامبرJ با ارواح انبیا سخن می گوید 129
- 2. شعیبj با ارواح قوم خود سخن می گوید 129
- اثبات وجود رابطه بین برزخ با دنیا 129
- 4. آیاتی که بر انبیای گذشته درود می فرستد 130
- برسی آیات مورد استناد برقعی در تفسیر خاصش از حیات برزخی 133
- ردّ استناد برقعی به قرآن، مبنی بر عدم اطلاع رسولان خدا از امت خود پس از وفات 136
- اشکالِ اساسی برقعی 137
- نتیجه گیری 138
- منابع 138
- چکیده عربی مقالات 140
روش شناسی کلامی شیخ حر عاملی در مقام دفاع در حوزه های ردّ شبهات و مکاتب معارض
اشاره
محمد غفوری نژاد(1)
ام ا لبنین خالقیان (2)
تاریخ دریافت: 1394/08/09
تاریخ تأیید: 1394/09/10
چکیده
روش شناسی علم کلام، بررسی راه هایی است که ما را در علم کلام به استنباط عقاید و دفاع از آن می رساند. متکلم در مقام استنباط، به معرفت صحیحی از آموزه های دین می رسد و در مقام دفاع، آن معرفت را تبیین، تنظیم و اثبات می کند و به ردّ شبهات و عقاید معارض می پردازد. در این نوشتار از میان پنج مرحله مقام دفاع، با مروری بر آثار کلامی متعدد شیخ حر، روش های مورد استفادۀ وی را در دو مرحله اخیر بررسیده ایم. شیخ حر در مقام ردّ شبهات و مکاتب معارض از روش هایی همچون: ردّ صورت و مادۀ استدلال، بیان تضاد در دیدگاه شبهه گر، ردّ مبانی یا لوازم دیدگاه خصم، ذکر مثال و حکایت، تبیین مفردات، تنبیه بر استثنای موجود یا قرائن حالی، ارجاع به بدیهیات، طرح سؤال و مطالبه دلیل از خصم بهره برده است.
واژگان کلیدی
روش شناسی کلام، حر عاملی، پاسخ به شبهه، مناظره، ردّ مکاتب معارض.
1- استادیار دانشگاه ادیان و مذاهب
2- استادیار دانشگاه ادیان و مذاهب