میراث حوزه اصفهان جلد 6 صفحه 383

الف:علم اصول فقه و جایگاه آن

فقیه برای رسیدن به قلّه اجتهاد و رساندن مردم به سر منزل مقصود،نیازمند آن است که با سالها تمرین و ممارست اختیار نفس خویش به دست گیرد؛این شرط-که از آن به «قوّه قدسیّه»تعبیر می شود-به حالت های نفسانی و صفات شخصی مجتهد مربوط است و مقتضای آن،این است که مجتهد،انسانی معتدل و متوازن باشد؛علاّمه فقیه، وحید بهبهانی این امر را اصل و اساس اجتهاد می داند.به نظر وی دارا بودن«قوّه قدسیّه» به معنای اجتماع شرائط ده گانه است (1)،این شرائط در کتاب الفوائد الحائریه (2)ذکر شده و مورد بررسی قرار گرفته است. (3)افزون بر آنچه ذکر شد،فقیه و مجتهد لازم است که از بعضی علوم نیز آگاه باشد؛شهید ثانی این علوم را 12 علم ذکر کرده است (4)؛فرزند گرامی وی،شیخ حسن معروف به صاحب معالم آن را 9 علم می شمارد. (5)همچنین مرحوم فاضل تونی در کتاب ارزشمند«الوافیه»این موارد نه گانه را در سه زیر مجموعه علوم ادبی،عقلی و نقلی به صورت خلاصه چنین بر می شمارد:«از علوم ادبی،لغت و صرف و نحو؛از علوم عقلی،اصول فقه و کلام و منطق؛از علوم نقلی،تفسیر آیات الاحکام، دانستن احادیث احکام و علم رجال». (6)

در کتاب ارزشمند«مدخل علم فقه»دیدگاه فقهای معاصر را در این مورد چنین بیان می کند:

«...امّا از نظر فقهای معاصر،اجتهاد متوقّف بر سه علم است:ادبیّات عرب،دانش

1- (1)) -بخشی از عبارت مرحوم علاّمه وحید بهبهانی،این چنین است:«...و من الشرائط،القوّه القدسیّه و الملکه القویّه و هو أصل الشرائط وجد ینفع باقی الشرائط و ینتفع من الأدلّه و الأمارات و التنبیهات...».
2- (2)) -نگر:الفوائد الحائریّه،ص 331-346.
3- (3)) -نگر:مدخل علم فقه،ص 62-63.
4- (4)) -منیه المرید،ص 377.
5- (5)) -معالم الأصول،ص 383-384.
6- (6)) -الوافیه،ص 250-290.