میراث حوزه اصفهان جلد 9 صفحه 331

پیدایش حیوانات اولیه را از حرارت و غمام می داند و می گوید : پس از پیدایش ، به واسطه تناسل زیاد می شوند ؛ و نیز می گوید : زمین قار ، بعدها دریا و دریا بعدها ، زمین قار می شود .(1)

وقتی سنگی از آسمان به زمین افتاد ، این حکیم گمان برد که آسمان از سنگ ساخته شده و سرعت دوران فلک باعث بر بقاء اوست .(2) و چنانچه یک لحظه وقفه برای او حاصل شود ، هر آینه آسمان(3) خراب و فاسد می گردد .

پس از وفات انکسوارس ، ارشیلاوس طبیعی جانشین او گردید . این فیلسوف ، اول کسی است که علوم طبیعی را از یونیا به اثنیا نقل نمود . و بدین جهت اقسام فلسفه در حزب یونانی از قسمت طبیعی خالی ماند .(4)

«شرح» [بیانات انکسوارس]

-5

مراد حکیم مزبور [از «این که ترتیب عالم صنعت قدیمی و بی نهایت»(6) است] آن است که : چگونگی این عالم به وضع کنونی که فعلاً موجود است ، از آب و خاک و هوا و خورشید و ماه و سایر کواکب و انواع موالید ، به همین روش و ترتیب ساختمان قدیمی و بلا اول و بی نهایت [است] ؛ یعنی کلیات انواع و سایر موجودات مذکوره فنا ناپذیر و هیچ گاه منتهی به موجود دیگری به طور کلّیه نمی گردد .

1- 1 اراضی قاره کنونی ، بعدها دریا می شود و دریاها که فعلاً دریاست ، زمانی می آید که از اراضی قاره می گردد . (ن .ل)
2- 2 علت بقاء اوست که خراب نشده است .(ن .ل)
3- 3 نظام آسمان و زمین . (ن .ل)
4- 4 در نسخه اصل بعد از این قسمت ، بلافاصله به سقراط پرداخته .
5- 5 (ن .ل) حاوی چند شرح و مقایسه است ، ذیل فلسفه انکسفوارس که عیناً در متن آورده می شود .
6- 6 جملات بین « » از متن (ن .ل) گرفته شد .