میراث حوزه اصفهان جلد 10 صفحه 217

نفاق مثلاً متوهّم است ظاهرِ منافق سراب آب نماست.

أَین و أنّی الخضاب من الشباب، چه خضابِ شباب نمای در صورت، آیتِ معنی پیری است، و گر نه شابّ را حاجت به خضاب نیست.

و بر خلاف نفاق صورت تقیّه نیز مطابق و تابع معنی نور ولایت است و هکذا سائر موارد و مواضعی که ظاهر بر خلاف باطن مبنی بر حکمت و رعایت مصلحت ظاهر می شود.

و هذا فی الصناعات البشریه، و أمّا فی الطبیعیات الإلهیه بد ظاهرِ خوش باطن و بالعکس فلکون الظاهر قسریاً غیر ذاتی و [غیر] قوامی للباطن، کما هو مجری عالم البخت و الاتّفاق و هو عالم العنصریات.

و درایه هذه النکته محوّله إلی أهلها، و لا یتیسّر درکها لأهل جهلها، و اللّه ولی الإفاضه.

أمّا معنی الولایه فی بیان المراد من کریمه «إنَّا عَرَضْنَا الاْءَمَانَه(1)»

فهو کما قال تعالی «هُنَالِکَ الْوِلاَیَهُ لِلَّهِ الْحَقّ(2)» و قال له صلی الله علیه و آله : «النَّبِیُّ أَوْلَی بِالْمُوءْمِنِینَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ(3)» ولی مطلق و ولایت حضرت حق را دو مقام است:

مقام اوّل: بودن حضرتش [است] از ذات هر شیئی از ذره بیضاء تا ذره سوداء، و از ذره سوداء تا ذره بیضاء به ذات آن شی ء اولی.

فإنّ ذاته تعالی تمام التمامات، و کمال الکمالات، و غایه الغایات، و عنه الأشیاء و منه الأشیاء و به الأشیاء و فیه أی فی کلّیه الأشیاء و له و إلیه الأشیاء، و العلّه محیطه بمعلولها من جمیع جهاته، «أَلاَ إِنَّهُ بِکُلِّ شَیْ ءٍ مُحِیط(4).»

و فیه قیل :

گفتم به کام وصلت خواهم رسید روزی گفتا که نیک بنگر شاید رسیده باشی(5)

مقام ثانی: تصرّف و تدبیر حق است در نظام کلیه عالم، و در انتظام امور مخلوقاتش از آدم اوّل تا خاتمه خاتم، چه کلیات چه جزئیات، چه روحانیات چه جسمانیات، در

1- 1) سوره مبارکه احزاب، آیه 72.
2- 2) سوره مبارکه کهف، آیه 44.
3- 3) سوره مبارکه احزاب، آیه 6.
4- 4) سوره مبارکه فصلت، آیه 54.
5- 5 از اشعار مرحوم فیض کاشانی رحمه الله .