میراث حوزه اصفهان جلد 10 صفحه 225

مبحث تداخل اسباب در جایی مطرح می شود که یک مسبب دارای چند سبب مستقل و در عرض هم باشد».(1)

شاید بتوان گفت اولین بار سید مرتضی، شیخ طوسی، سالار دیلمی و محقق حلی تصریح به این مبحث نموده اند.(2)

درباره «تداخل اسباب» در بین فقیهان شیعه دو دیدگاه وجود دارد:

برخی مانند علامه حلی، ابن فهد حلی، محقق ثانی، شهید ثانی، فاضل هندی و محقق قمی آن را پذیرفته اند.(3)

برخی نیز مانند یحیی بن سعید حلی، شهید اول، فاضل جواد و محدث بحرانی آن را نپذیرفته اند.(4)

در بسیاری از کتاب های اصول فقه، فقه و قواعد فقهیه شیعه به موضوع تداخل اسباب پرداخته شده است.

شهید اول در «القواعد و الفوائد»، مرحوم ملا احمد نراقی در «عوائد الأیّام»، مرحوم میر فتاح مراغه ای در «العناوین» و مرحوم سیّد حسن بجنوردی در «القواعد الفقهیّه» بابی مستقل را به عنوان «تداخل اسباب» اختصاص داده و به توضیح پیرامون آن پرداخته اند.(5)

1- 1) فرهنگ نامه اصول فقه، ص 914؛ نیز نگر: واژه شناسی اصطلاحات اصول فقه، ص 73.
2- 2) نگر: المعتبر، ج 2، ص 403.
3- 3) نگر: قواعدالاحکام، ج 1، ص 3؛ الموجز الحاوی (الرسائل العشر)، ص 54؛ جامع المقاصد، ج 1، ص 279؛ روض الجنان، ج 1، ص 215؛ کشف اللثام، ج 5، ص 188 و غنائم الأیّام، ج 1، ص 446.
4- 4) نگر: الجامع للشرایع، ص 156؛ الدروس الشرعیه، ج 1، ص 97، درس 5؛ مسالک الأفهام، ج 4، ص 101 و الحدائق الناضره، ج 3، ص 97.
5- 5) القواعد و الفوائد، ج 1، ص 165، قاعده 46؛ عوائد الأیّام، ص 293، عائده 31؛ العناوین، ج 1، ص 229، عنوان 7 و القواعد الفقهیه، ج 3، ص 297، قاعده 33.