میراث حوزه اصفهان جلد 12 صفحه 144

ص :165

بسیار بر آن دلالت دارد(1) و در میراث و بخشش و جایزه و هدیّه خلاف است و مشهور آن است که خمس ندارد(2) و ابوالصّلاح رحمه الله [22(3)] به وجوب خمس در آنها قایل شده و قول او اقوی و احوط است به جهت حدیث صحیحی که منقول است که: «اگر شخصی جائزه عظیمی به او برسد یا میراثی از جائی که گمان نداشته باشد به او برسد یا مالی از دشمنان دین به او برسد، خمس آن را می باید بدهد».(4)

و اکثر گفته اند که: خرج سال را به قدر وسط مناسب حال خود بیرون می کند و آنچه باقی بماند خمس آن را می دهد.

و اگر در ظرف سال در بعضی اخراجات اسراف کرده باشد و زیاده از قدر لایق به حال خود به حسب شرع صرف کرده باشد، خمس آن را می دهد.

و اگر بر خود تنگ گرفته باشد و کم خرج کرده خمس آن را نیز می دهد. و این سخن

====

1 الکافی، ج 1، ص 545، باب الفیء والإنفال، حدیث 11. «سألت أباالحسن علیه السلام عن الخمس، فقال: فی کل ما أفاد الناس من قلیل أو کثیر»؛ وسائل الشیعه، ج 9، ص 499، باب وجوب الخمس فیما یفضل عن مئونه السّنه له و لعیاله من أرباح التجارات و الصناعات و الزراعات و نحوها... .

2 السرائر، ج 1، ص 490. «قال بعض أصحابنا: إنّ المیراث و الهدیه و الهبه فیه الخمس. ذکر ذلک أبوالصلاح الحلبی... و لم یذکره أحد من أصحابنا إلاّ المشار الیه. ولو کان صحیحاً لنقل نقل أمثاله متواتراً و الأصل براءَه الذمه...»؛ مختلف الشیعه، ج 3، ص 315. «مسأله: قال ابوالصلاح: یجب الخمس فی المیراث و الصدقه و الهبه و منعه ابن ادریس و هو الأقرب...».

3 الکافی فی الفقه، ص 170، فصل فی الخمس «... کل مستفاد بتجاره أو صناعه أو زراعه أو إجاره أو هبه أو صدقه أو میراث أو غیر ذلک من وجوه الإفاده...».

4 تهذیب الأحکام، ج 4، ص 141، باب الزیادات، حدیث 20؛ وسائل الشیعه، ج 9، ص 501، باب وجوب الخمس فیما یفضل عن مؤونه السنه، حدیث 5. «... و الجائزه من الانسان للإنسان التی لها خطر و المیراث الذی لایحتسب من غیر أب و لا ابن...»؛ هدایه الأمه إلی أحکام الائمه، ج 4، ص 146. «أنّ الهدیه و الجائزه و المیراث الذی لایحتسب الخمس».