میراث حوزه اصفهان جلد 12 صفحه 207

ص :228

معرفی اثر

اشاره

از مختاری نائینی آثاری چند در علم منطق گزارش شده که عبارتند از:

1 شرح بر تهذیب المنطق تفتازانی: وی در شرح حال خود به این اثر اشاره نموده که برخلاف زعم برخی فهرست نگاران غیر از «تعدیل المیزان» است. زیرا چنانکه خود می گوید، این کتاب اولین تألیف وی بوده، در حالی که نگارش «تعدیل المیزان» متأخر از «لسان المیزان» و شرح آن می باشد.(1)

2 حاشیه بر شرح مطالع الأنوار.

3 حاشیه بر حاشیه میر سید شریف جرجانی بر مطالع الأنوار.

4 حاشیه بر تحریر القواعد فی شرح الشمسیه.

5 لسان المیزان لوزان افکار الأذهان.

6 محیی الأذهان فی شرح لسان المیزان.

7 تعدیل المیزان: این کتاب شرحی است نسبتا مفصّل شاید مفصّلترین اثر منطقی او بر حاشیه ملاّ عبداللّه بر تهذیب المنطق است و پس از «محیی الأذهان» به نگارش درآمده و به احتمال قوی جزء آخرین تألیفات مختاری نائینی می باشد.(2)

تعدّد این آثار و تألیفات آنها خصوصا تاریخ تألیف آنها نشان از عنایت ویژه مؤلف به علم منطق دارد و بیانگر آنست که ایشان مدّت قابل توجهی از عمر خویش را صرف تحقیق و تألیف در این زمینه نموده است.

====

1 بعلاوه، این کتاب چنانکه از نامش آشکار است شرح بر تهذیب المنطق است و حال آنکه «تعدیل المیزان» شرح بر «حاشیه ملاعبداللّه بر تهذیب المنطق» است.

2 وی در شرح حال خود به نگارش این اثر اشاره ای ننموده، درحالی که صحّت انتساب آن به بهاءالدین جای تردید نیست، بنابراین باید گفت تألیف آن متأخر از نگارش شرح حال که به قرینه آثار نام برده شده در آن، در سالهای پایانی عمر بهاءالدین نوشته شده می باشد.