میراث حوزه اصفهان جلد 12 صفحه 210

ص :231

وی در جای جای کتاب ضمن نقل آرای بزرگانی چون شیخ الرئیس، فخر رازی، محقق طوسی، ارموی، قطب رازی، سید شریف، تفتازانی، محقق دوانی و... به نقد و بررسی آنها پرداخته و احیانا نظریات اختصاصی خود را مطرح نموده است.

به نظر می رسد بیشتر توجه وی در نگارش این اثر، به «شرح مطالع» و آرای محقّق دوانی و میر سید شریف معطوف بوده؛ همچنین تأثیر «حاشیه ملاّ عبداللّه» در آن نمایان است.(1)

با توجه به خواستگاه تاریخی این کتاب یعنی اواخر دوره صفوی که از طرفی دوران بلوغ و پختگی حکمت مشاء و اشراق بوده و از طرف دیگر قبل از ظهور سیطره حکمت متعالیه صدرایی می باشد و خصوصا با عنایت به اینکه مولف شخصی متتبّع و مسلّط بر آرای حکمای متقدم بوده، اهمیت این اثر دوچندان می گردد.

نسخ مورد بررسی و مراحل تصحیح

از «شرح لسان المیزان» به سه نسخه دست یافتیم(2):

1 نسخه محفوظ در کتابخانه مجلس شورای اسلامی به شماره 14721 در 96 صفحه که از آن با رمز «الف» یاد می کنیم.

روی صفحه اول نوشته شده: «کتاب شرح لسان المیزان فی المنطق، الماتن و الشارح هو العالم الفاضل میر بهاءالدین محمّد الحسینی علیه الرحمه بخطّه الشریف متناً و حاشیهً».

این نسخه با خطی خوش و محشّی بوده و فقط بخش اول کتاب را در بر دارد.

از آنجا که این نسخه هم از نظر متن و هم از نظر حاشیه کامل تر و از آسیب ها سالم تر بود، به علاوه به نظر می رسد به خط خود مؤلف و قدیمی ترین نسخه باشد، محور کار قرار گرفت.

====

1 حتی نقل قولهای وی از شیخ الرئیس در برخی مواضع، ظاهرا به واسطه منابع مذکور می باشد!

2 مشخصات فنی این نسخ در کتابشناسی مختاری نائینی ذکر شده است.