میراث حوزه اصفهان جلد 12 صفحه 436

ص :457

و از آن جمله «أین» است و آن موضوع است از برای مکان و آن بر دو قسم است : اول آنکه: متضمن معنی استفهام باشد، مثل: «[أین] زید»، ثانی آنکه: در متضمن معنی شرط باشد، مثل: «أین تذهب اذهب» .

و از آن جمله «أ نّی» است و اصل معنی آن نیز مکان است و آن بر سه قسم است : قسم اول آن است که: بمعنی أین باشد، دوم آن است که: بمعنی کیف باشد، سیوم آن است که: به معنی متی باشد. و بر هر یک از این تقادیر ثلاثه از دو حال خالی نیست: یا معنی استفهام است یا بمعنی شرط.

پس معلوم شد که أ نّی بر شش قسم است : اول آنکه: بمعنی أین باشد و متضمن معنی استفهام [73[B/ مثل قول شاعر:

مِنْ أَینَ عِشرُونَ لنا مِنْ انّی (1)

ثانی آنکه: بمعنی أین باشد و متضمن معنی شرط مثل قول تو : «أ نّی تذهب اذهب» . ثالث آنکه: بمعنی کیف باشد و متضمن استفهام، مثل: «أ نّی یُؤْفَکُونَ(2) ». رابع: بمعنی کیف باشد و متضمّن شرط، مثل: «أ نّی تفعل أفعل» . خامس آنکه: بمعنی متی باشد و متضمن استفهام، مثل: «أ نّی شِئْتُمْ(3) ». سادس آنکه: بمعنی متی باشد و متضمن شرط، مثل: «أ نّی تقم اقعد» .

و از آن جمله «متی» است و آن موضوع است(4) از برای زمان و آن نیز منقسم می شود به آنکه متضمن معنی استفهام باشد [و] آنکه متضمن معنی شرط باشد، اول مثل: «متی ضربت»، ثانی مثل: «متی تضرب أضرب» .

====

1 جامع الشواهد ، باب المیم، ص 40 . یعنی: «بیست شتری که برای ما است از کجا آمده است؟».

2 سوره مبارکه مائده ، آیه 75 .

3 سوره مبارکه بقره ، آیه 223 .

4 در نسخه بصورت «موضعست» ذکر شده است .