میراث حوزه اصفهان جلد 12 صفحه 470

ص :491

بفتح همزه اما اول: پس مثل قول تو: «جاءنی ابوالحسن أی علی» و اما [ثانی]: پس نمی باشد مگر بعد از لفظ که متضمن معنی قول باشد، مثل قوله تعالی: «وَ نادَیْناهُ أنْ یا إبراهیمُ * قَدْ صَدَّقْتَ الرُّؤیا.(1)»

قسم نهم : حروف مصدر

[101[A/

بدانکه حرف مصدر حرفی است که مابعد [خود را] بمعنی مصدر می گرداند و آن سه حرف است : ما و أن به فتح همزه و سکون نون و أنّ به فتح همزه و تشدید نون پس آن دو حرف اول داخل جمله فعلیه می شوند و بس و ثالث داخل جمله اسمیه .

و بدانکه حق این است که «کَیْ» هرگاه بعد از لام تعلیل واقع شود، مثل: «خرجت لِکَیْ تخرج» حرف مصدر است و همچنین «لو» هرگاه بعد از فعلی باشد که متضمّن معنی تمنّی باشد، مثل [قوله تعالی : ] «وَدّوا لَوْ تُدْهِنُ(2).»

قسم دهم : حروف تحضیض

و آن چهار حرف است : هَلاّ و ألاّ و لولا و لو ما و این حروف می باید که در صدر کلام باشند و می باید که بعد از آن فعلی باشد و در اکثر اوقات داخل فعل ماضی می شوند از جهت لوم(3) مخاطب بر ترک مابعد آن مثلا: «هلاّ صلیت» .

قسم یازدهم : حرف توقع (قد)

]

و این حرف وقتی که داخل ماضی می شود بمعنی تحقیق یا توقع وقوع فعل خواهد بود ، وقتی که داخل مضارع می شود [101[B/ بمعنی تحقیق یا تقلیل خواهد بود و گاه

====

1 سوره مبارکه صافات ، آیه 104 105 .

2 سوره مبارکه قلم، آیه 9.

3 سرزنش ، نکوهش .