اندیشه اسلامی جلد 2 صفحه 153

گاهی کلمات«اب و ام» در کنیه ها به معنای«صاحب و مالک و کنه و اساس و بنیان و منبع می باشد، نه به معنای پدر و مادر، مانند ابوالفضل و ابوتراب و امّ القری و ام الفَساد و...

از امام باقر(علیه السلام) روایت شده است که فرموده است:«إذا ضللتَ عن الطریق فنادِ یا صالح أو یا أبا صالحِ(المهدیَ) أرشدونا الی الطریق یرحمْکم اللهُ(1)؛ وقتی از راه(چه در دشت و صحرا و چه درخصوص اندیشه و اخلاق و عمل در عصر غیبت) منحرف شده و جاده را گم نمودی،«صالح» یا«ابا صالح» را صدا بزن و بگو: ای صالح یا ای اباصالح(ما را دریابید و راه را) به ما نشان دهید،(آن وقت) خداوند شما را مورد رحمت خود قرار می دهد.

افزون بر آن، در نامه معروف آن حضرت، که در سال 410 ق به شیخ مفید ارسال داشته است، آمده است:«ما به همه اخبار شما آگاهیم و هرگز احوال و غم و شادی شما بر ما پنهان و پوشیده نیست»، بنابراین چقدر زیباست که انسان در مشکلات مادی و معنوی بگوید:«یا صاحب الزمان أدرکنی» و«یا فارس الحجاز(ای سوار کار حجاز) و یا ابا صالحِ المهدیَ أِغثنی أو أدرکنی(2)»، چون او واسطه ی فیض میان خالق و خلق است.

یکی از القاب آن حضرت«قائم آل محمد» است. قائم از القاب مشهور آن حضرت است و شیعیان با شنیدن آن، به احترام او و برای اعلام و اعلان آمادگی، قیام می کنند. یونس بن عبدالرحمن از امام کاظم(علیه السلام) پرسید: آیا شما همان قائم هستی؟ امام فرمود: آری، اما قائم به حقی که زمین را از دشمنان خدا پاک می کند پنجمین فرزند از اولاد من است(3).

در حقیقت آن، قیام به لسان و زبان و عمل صالح دارد و این، قیام با شمشیر توأم با تدبیر.

و عبدالعظیم حسنی به امام جواد(علیه السلام) عرضه داشت: من امیدوارم که تو همان قائم از اهل بیت باشی که زمین را پر از عدل و قسط می کند، همان گونه که پر از ظلم و جور شده است. آن حضرت در پاسخ فرمود: هریک از ما(امامان) قائم به امر خدا و هدایت کننده به سوی دین خدا می باشد، اما آن قائمی که خداوند به وسیله او زمین را از اهل کفر پاک می گرداند همان است که ولادتش بر مردم مخفی شده است و از نظرها غایب(4).

امام صادق(علیه السلام) از پیامبر(صلی الله علیه و آله) نقل نموده است که:«قائم ما هرگاه خروج(و ظهور) کند، 313 نفر

1- - شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، 2/298، 1413 ق.
2- - نک: علی هجرانی، امام زمان را اباصالح چرا.
3- - ابوالقاسم خزاز، کفایه الاثر، ص 265.
4- - کفایه الاثر، ص 265.