اندیشه اسلامی جلد 2 صفحه 71

5- 5- این نتیجه ای است که مصنف گرفته و خود مصنف هم یکی از منابع است.

6- - نهج البلاغه، خطبه165.

گفتار پیامبر(صلی الله علیه و آله) است که فرمود: «لا تُحقِّرَنَّ اَحَداً مِنَ المسلمینَ فإنَّ صغیرَهم عند الله کبیرٌ»(1)؛ هیچ یک از مسلمانان را کوچک نشمر که خردسال آن ها در پیشگاه خداوند بزرگ است.

افزون بر آن اگر پدر و مادر مشرک یا کافر هم باشند باید نسبت به آن ها خوش برخورد بود. قرآن می فرماید:”وَ إِن جَاهَدَاکَ عَلی أَن تُشْرِکَ بی مَا لَیْسَ لَکَ بِهِ عِلْمٌ فَلا تُطِعْهُمَا وَ صَاحِبْهُمَا فِی الدُّنْیَا مَعْرُوفًا”(2)؛ و اگر پدر و مادر، تو را بر شرک به خدا، که آن را به حق نمی دانی، وادار کنند، در این صورت دیگر امر آن ها را اطاعت مکن، ولی در دنیا با آن ها به حسن خلق مصاحبت کن؛ چنان که امام صادق(علیه السلام) به زکریا بن ابراهیم که از نصرانیت به اسلام گرایش پیدا کرده بود فرمود: به مادر نصرانیت نیکویی کن و او نیکویی نمود و در نتیجه مادرش مسلمان شد.(3)

آن حضرت فرموده است: ثلاثٌ لم یجعلِ الله لاحد من الناس فیهن رُخصهً...(4)؛ خداوند در سه چیز به هیچ کس رخصت و اجازه(خلاف) قرار نداده است: نیکی نمودن به پدر و مادر؛ چه خوب باشند و چه بد، وفا نمودن به عهد، چه برای نیکوکار باشد و چه برای تبهکار و ادای امانت و پس دادن آن به صاحبش چه خوب باشد و چه بد.

قرآن و رابطه فرزندان با والدین

4. جوانان باید نسبت به والدین خود متواضع باشند، چنان که قرآن می فرماید:”وَ اخْفِضْ لَهُمَا جَنَاحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَهِ”(5) که امام صادق(علیه السلام) در معنای آن فرمود: تنها با رأفت و رحمت به آن ها نگاه کن و صدایت بلندتر از آن ها نشود و دو دستت بالای دست آن ها نرود و پیشاپیش آن ها راه نرو.(6)

بنا به گفتار پیامبر(صلی الله علیه و آله) نگاه محبت آمیز فرزند به پدر و مادر، عبادت است. «نَظَرُ الوَلَدِ اِلی والِدَیْهِ حُبًّا لَهُما عِبادَهٌ».(7)

طبق بیان امام رضا(علیه السلام): «قَرَنَ الله عَزَّ وَ جَلَّ حَقَّهُما بِحَقِّهِ فَقالَ اللهُ: اَنِ اشْکُرْ لِی وَ لِوَالِدَیْکَ»(8)؛

1- - تنبیه الخواطر و نزهه النواظر، مسعود ورام، ج1، ص31 و ج2، ص122؛ ر.ک: بزرگسالان و جوان، محمدتقی فلسفی، ج1، ص65.
2- - لقمان،15.
3- - کلینی، الاصول من الکافی، 2/160.
4- - حسن بن شعبه، تحف العقول، ج2، ص 169، مترجم جعفری، 1377.
5- - اسراء،24.
6- - مجمع البیان، حسین بن فضل طبرسی، ج5-6، ص631.
7- - تحف العقول، حسن بن شعبه، ص46.
8- - مستدرک، میرزاحسین نوری، ج2، ص627؛ لقمان،14.