اندیشه اسلامی جلد 2 صفحه 86

3- [4]- کهف، 110.

4- - ملاهادی سبزواری، اسرار الحکم، ص376، 1361 یا ص 402، 1380 ق.

5- [6]- علی عطائی، چرا؟ چرا؟ پرسش و پاسخ در مدینه منوره، ج1، ص210، 1383.

6- - شوری، 52.

نمی دانست که قرآن و محتوای آن و ایمان چیست و طبق آیه ی«وَوَجَدَکَ ضَالًّا فَهَدَی(1)»، او گم شده ای بود که خدا او را هدایت نمود.

و نفی ایمان و عمل تفصیلی، ملازم با نفی اجمالی آن ها نیست(2)،

زیرا در نهج البلاغه آمده است: و لقد قرن الله به(صلی الله علیه و آله) من لدن...(3)؛ و خداوند بزرگترین فرشته ای از فرشتگانش(روح القدس) را از وقتی که پیامبر(صلی الله علیه و آله) از شیر گرفته شده بود، همنشین آن حضرت گردانید که او را در شب و روز به راه بزرگواری ها و خوهای نیکوی جهان، سیر و سلوک دهد.

بعضی هم گفته اند: آن حضرت به دین مسیح(علیه السلام) بوده است و عدیدی هم بر این باورند که طبق آیه ی«ثُمَّ أَوْحَیْنَا إِلَیْکَ أَنِ اتَّبِعْ مِلَّهَ إِبْرَاهِیمَ حَنِیفًا(4)»، به آیین ابراهیم(علیه السلام) بوده است که این آیه با کلام علی(علیه السلام)، به وجهی، قابل جمع است.

باید دانست پدر و مادر پیامبر اکرم و اجداد آن حضرت تا آدم(علیه السلام) همه موحد بودند و احدی از آن ها آلوده به شرک نبودند. رسول خدا فرموده است: لم یزل ینقلنی من اصلاب الطاهرین...؛ من همیشه از اصلاب طاهر به ارحام پاک انتقال داده می شدم تا در این عالم شما آمدم(شیخ مفید گوید: امامیه و شیعه) اجماع دارند بر این که عموی پیامبر، ابوطالب، درحالی از دنیا رفت که مؤمن بود و مادرش، آمنه دختر وهب، بر توحید بود(5).

و حتی همسر هیچ پیامبری طبق آیه ی«الزَّانِیَهُ لَا یَنکِحُهَا إِلَّا زَانٍ أَوْ مُشْرِکٌ(6)» و آیه ی«الْخَبِیثَاتُ لِلْخَبِیثِینَ(7)»، زناکار و زانی و بدکاره نبودند.

عصمت و اختیار

رابطه عصمت و اختیار، با توجه به بحث مربوط به منشأ عصمت، به خوبی روشن می گردد. عصمت به گونه ای نیست که با آزادی و اختیار فرد معصوم در تنافی باشد. پیامبران به دلایلی که بیان شد به خطا نمی روند و دارای ملکه عصمت اند، اما اگر بخواهند می تواند به انجام کارهای بد مبادرت ورزند، اما با اختیار آن را ترک می کنند، مانند فرد نرمال و بهنجار و عاقلی که اگرچه

1- - ضحی، 7.
2- - المیزان فی تفسیر القرآن، ذیل آیه 52 سوره شوری.
3- - نهج البلاغه فیض الاسلام، خطبه 234، شماره 61.
4- - نحل، 123.
5- - شیخ مفید، اوائل المقالات فی المذاهب المختارات، ص 13، بی تا.
6- - نور، 3.
7- - نور، 26.