اندیشه های کلامی شیخ طوسی جلد 1 صفحه 199

که به آنها اشاره میکنیم:

1. در مورد «سلطان» که مالک امر است، اهل لغت می گویند: «فلان ولی الأمر» که مراد، اولی و احق بودن سلطان است نسبت به رعیتش.(1)

2. پیامبر گرامی اسلام می فرماید: «أیما إمرأه نکحت بغیر إذن ولیها نکاحها باطل» که در این جا مراد از ولی، اولی و احق بودن ولی است نسبت به عقد (یرید من هو اولی بالعقد علیها)(2)

٣. مرحوم شیخ، شاهد سوم را از آیات قرآن کریم ذکر می فرمایند که مراد از ولی در این آیات، اولی و احق بودن است. در این آیه شریفه که می فرماید: «فهب لی من لدنک ولیا، یرثنی ویرث من آل یعقوب»(3) و مراد از ولی، اولی بودن و احق بودن نسبت به حیازت و نگهداری میراث است از دیگران (یعنی من یکون أولی بحیازه میراثی من بنی العم).(4)

مرحوم شیخ بعد از ذکر و بیان شواهد، می فرمایند: مراد از «ولی» در آیه شریفه (إنما ولیکم...) «اولی» و «احق» بودن است؛ زیرا خداوند، ولایت غیر خودش و رسولش و «الذین آمنوا» را بر مردم نفی کرده است. (یعنی غیر از خداوند، رسولش و ولی او، کسی حق حکومت و ولایت بر مردم را ندارد. بنابراین، این مطلب در آیه شریفه با حصر «إنما» آمده است.(5)

مرحوم شیخ، شواهد دیگری را نیز ذکر می فرمایند که نیاز به بیان آنها نیست و برای اطلاع بیشتر، به تفسیر التبیان مرحوم شیخ طوسی مراجعه شود.(6)

مرحوم شیخ در بیان دلیلی که نشان می دهد مراد از «الذین آمنوا» امیرالمؤمنین(علیه السلام)است، می فرمایند که خداوند در آیه شریفه برای «ولی» صفاتی را ذکر کرده است که جز در امیرالمؤمنین(علیه السلام)در شخص دیگری یافت نمی شود؛ چرا که خداوند1.

1- شیخ طوسی، التبیان، ج 3، ص 559.
2- شیخ طوسی، التبیان، ج 3، ص 559.
3- مریم / 5 و 6
4- شیخ طوسی، التبیان، ج3، ص559 و 560.
5- شیخ طوسی، التبیان، ص 560.
6- شیخ طوسی، التبیان، ص 561.