اندیشه های کلامی شیخ طوسی جلد 1 صفحه 219

صفت پنجم:

عمل تکلیفی ممکن است به دو صورت باشد؛ گاهی این عمل، تعبدی است و گاهی تولی. پس مولای تکلیفگر باید در خور هر یک از این دو نوع عمل تکلیفی منعم باشد. دادن نعمت و پاداش که در خور عمل تعبدی است، از ضرورتهایی است که مولای تکلیفگر باید بر آن قادر باشد.

صفات مکلف (تکلیف شونده) یا شرایط تکلیف

1. حیات

مکلف باید حین و زنده باشد؛ چه اینکه در غیر این صورت، یکی از ارکان مقوله تکلیف که قبلا به آن اشاره شد،(1) از میان خواهد رفت. در تعریف «حی» شش احتمال است:

الف) همین مجموعه مشاهد که از ترکیب متناسب اجزا و اعضا حاصل است.

ب) حی، ذاتی است که نه جوهر و نه عرض و نه حال در محل است.

ج) مراد از حی، جوهری است که محل آن در قلب می باشد.

د) مراد از حی، همان روح است.

ه) حی به نوعی حیات (زنده بودن) گفته می شود که در این مجموعه محصله جریان دارد.19