اندیشه های کلامی شیخ طوسی جلد 1 صفحه 271

اسلام به عنوان یک موضوع مستقل مطرح بوده است.

شیخ طوسیله نیز تقیه را به عنوان یک موضوع کلامی جداگانه مورد بحث قرار نداده است، لکن در ضمن بحث امامت و بیان شرایط امر به معروف و نهی از منکر از تقیه سخن به میان آورده است.

اقسام تقیه

تقیه به اعتبارات مختلف به اقسامی تقسیم می شود:

1. تقیه به اعتبار سبب: تقیه خوفی، تقیه مداراتی.

تقیه خوفی نیز تقسیماتی دارد:

الف) تقیه به خاطر خوف بر جان، آبرو، مال و یا آنچه متعلق به این امور است.

ب) تقیه به خاطر خوف بر برادران مؤمن و وقوع ضرر بر آنان.

ج) تقیه به خاطر خوف وقوع ضرر بر حوزه اسلام؛ یعنی اگر تقیه نکند، ممکن است موجب اختلاف و تفرقه بین مسلمانان گردد و در نتیجه، اسلام ضربه ببیند. بحث و نزاعی که هست، درباره همین تقیه خوفی است، و الا تقیه مداراتی که خوش رفتاری و نیک خلقی با مردم است، ظاهرا مورد وفاق است و آن را یک نوع زرنگی و مستحب می دانند.(1)

روایات فراوانی در این باره آمده است: «رأس العقل بعد الایمان بالله تعالی مداراه الناس.» «من عاش مداریه مات شهیدا». و غیر از این روایات، روایات دیگری در این باب موجود است.

2. تقیه به اعتبار تقیه کننده: تقیه کننده یا از افراد عادی و معمولی است و یا از1.