اندیشه های کلامی شیخ طوسی جلد 1 صفحه 305

اسباب تقیه و نظر شیخ الطائفه

آنچه باعث می گردد که انسان تقیه را به عنوان شیوه دفاعی انتخاب کند، موارد ذیل است:

١. خوف بر جان، مال، حریم و آبرو، و بالاخره آنچه مورد ترس شدید برای انسان می گردد.

2. طلب اصلاح جامعه و حفظ وحدت جامعه اسلامی برای جلوگیری از سلطه دشمنان اسلام بر امت اسلامی و ایجاد تفرقه و خصومت در میان آنان.

آیا اسباب تقیه باید آشکار باشد؟

در این که آیا اسباب تقیه باید آشکار باشد یا اگر پنهان هم بود، می توان تقیه کرد، دو احتمال متصور است:

الف) اسباب تقیه باید آشکار باشد که همه آن را بدانند.

ب) لازم نیست اسباب تقیه آشکار باشد، بلکه اگر پنهان هم باشد که دیگران ندانند، می توان از تقیه بهره گرفت و خود را نجات داد.

شیخ، احتمال دوم را درست می داند و می گوید: این گونه نیست که تمام اسبابی که موجب تقیه می گردد. برای هر فردی آشکار گردد و همه خلق آن را بدانند.(1)

و واجب نیست که حال همه مساوی باشد و اسباب، برای هر فردی آشکار باشد، به طوری که به عینه به آن اشاره نماید و او را در جایگاه عرضه بر شمشیر ببیند، بلکه گاهی بوده است که اسباب تقیه، چنین آشکار و واضح بوده و گاهی هم8)