اندیشه های کلامی شیخ طوسی جلد 1 صفحه 324

خواهد بود. (1)

با این بیان شیخ، احتمالات شبهه تقیه و یا کذب بودن اظهارات حضرت ابراهیم علی رفع می گردد. اما آنچه بعضی از جهال با تمسک به روایت «لم یکذب ابراهیم(علیه السلام)بثلاث کذبات، کلها فی الله» به نقل از پیامبر (صلی الله علیه و اله وسلم) خیال کرده اند که حضرت ابراهیم(علیه السلام)سه دروغ گفته است: «بل فعله کبیرهم»(2)، «انی سقیم»(3) و «قوله فی ساره انها اختی» پایه و اساس ندارد.

شیخ درباره این حدیث فرموده است: سند این حدیث معتبر نیست.(4) چنانکه صاحب بحارالانوار روایاتی را در باب عصمت انبیا در این باره نقل کرده است.(5)

شیخ می افزاید که «انی سقیم» به معنای این است که به زودی مریض می شوم، یا به معنای این است که به سبب گمراهی و ضلالت شما من اندوهگینم و یا اینکه به اعتقاد شما نمرودیان، من مریضم.

اما مراد از قول حضرت ابراهیم(علیه السلام)درباره «ساره» خواهر بودن در دین است، نه خواهر پدر و مادری. و توجیه «بل فعله کبیرهم» گذشت که حضرت می خواست نمرودیان را بر ضلالتشان تنبیه نماید. و همچنین است قول حضرت یوسف(علیه السلام)درباره برادرانش که «انکم لسارقون»(6) چون در آن کلام منادی یوسف است بر اساس ظن خودش. و یا این که «انکم لسارقون» به معنای این است که شما یوسف را دزدیده بودید.(7) پس کذب و تقیه در قاموس نبوت راه ندارد و دامن انبیا پاک است و امور قبیحه در آن راه ندارد.

سؤال دیگری که مطرح می شود، این است که بر اساس حکایت قرآن، زمانی که یوسف(علیه السلام)به خاطر تعبیر خواب ملک، از زندان آزاد شد، ملک مصر به او محبت0.

1- و مافعل شیئا لاحد أمرین ... (التبیان، ج 7، ص 259.)
2- انبیاء 62
3- صافات/ 89
4- همان، ص 260.
5- بحارالانوار، ج 11، ص 76 - 77.
6- یوسف/ 70
7- التبیان، ج 7، ص 260.