فرهنگ عقاید و مذاهب اسلامی: تبیین اندیشه های ابن تیمیه و محمد بن عبد الوهاب - جلد 3 صفحه 289

مقصود از «به غیر خدا» خدایان دروغین است

اگر مقصود از «غیر خدا» ما سوی الله باشد، در این صورت شاهد بر تحریم هر نوع سوگند به غیر خدا خواهد بود، ولی اگر مقصود از غیر خدا، چیزهائی باشد که عرب آنها را مثل و مانند خدا می اندیشید و بر آنها سوگند یاد می کرد، در این صورت گواه بر تحریم سوگند بر اصنام و بتهاست.

و به دیگر سخن: برای گفتار پیامبر «من حلف بغیر اللّه فقد أشرک» شأن نزولی است و قطعا پیامبر آنرا در مقامی بیان کرده است که در دست نیست ولی قدر متیقن از آن، آن غیر خداهائی است که در مقابل خدا قرار می گرفتند نه ما سوی اللّه و مقصود از آن در قرآن همان بتها است نه همه موجودات امکانی چنانکه می فرماید:

وَ ما أُهِلَّ بِهِ لِغَیْرِ اللّهِ... (بقره/ 173) قُلْ أَ غَیْرَ اللّهِ أَتَّخِذُ وَلِیًّا فاطِرِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ... (انعام/ 13) أَوْ أَتَتْکُمُ السّاعَهُ أَ غَیْرَ اللّهِ تَدْعُونَ... (انعام/ 30) مَنْ إِلهٌ غَیْرُ اللّهِ یَأْتِیکُمْ بِهِ... (انعام/ 33) أَ غَیْرَ اللّهِ أَبْغِیکُمْ إِلهاً... (اعراف/ 140) این آیات و نظائر آنها حاکی هستند که هرگاه لفظ «غیر اللّه» به میان می آمد، مقصود «ما سوی اللّه» نیست بلکه مقصود، آن اغیاری است که از روی جهل و نادانی در ردیف خدا قرار داده شده اند. قهرا مقصود همان بتها و مظاهر شرک خواهند بود.

تنها چیزی که باقی می ماند اجتهاد فرزند عمر است که از این حدیث معنی کلّی فهمیده و آن را بر کعبه نیز تطبیق کرده است، و اجتهاد او برخود او حجت است.

از حدیثی که امام حنابله نقل کرده به روشنی استفاده می شود که این قسمت