فرهنگ عقاید و مذاهب اسلامی: شیعه شناسی - جلد 6 صفحه 164

بر سر زبان ها افتاد، اما پس از او، شخصیت برجسته ای پدید نیامد.

آری مکتب اعتزال، پس از انقراضِ شخصیت های آنان، در مذهب «زیدی» محفوظ ماند و زیدی های یمن و غیره، اصول اعتزال را پذیرفتند، جز مسألۀ نصّ بر ولایت علی که بر خلاف معتزله، به آن معتقد بودند.

پس از زیدی ها اصول اعتزال را تا حدی «ماتریدی» های مشرق زمین، پذیرفتند زیرا مکتب ماتریدی، از اهل حدیث، دورتر و به اهل تعقل نزدیک تر است، ولی در عین حال، ماتریدی و اشعری، هر دو پیرو مذهب اهل سنّت و به یک معنا در مقابل اهل حدیث می باشند.

برخی از اصول معتزله خصوصاً مسألۀ امتناع رؤیه اللّه در آخرت در مکتب اباضیه نیز محفوظ مانده است.(1) اینک نقاط اختلاف امامیه را با معتزله به صورت فشرده بیان می کنیم و نقد و بررسی آن ها را به فرصت دیگری واگذار می کنیم:

1. اختلاف در معنی شفاعت

علمای اسلام، اتفاق نظر دارند که شفاعت، یکی از معارف اسلامی است و معنی شفاعت این است که در سایۀ پذیرفته شدن شفاعت شفیع، گنه کار، از مجازات رهایی می یابد. و از این جهت، شفاعت، فقط در مورد مرتکبان گناه کبیره است که در کتاب و سنّت برای آنها مجازات معین شده است، در این مورد امامیه با اشاعره وحدت نظر دارند، در حالی که معتزله معتقدند: شفاعت دربارۀ