فرهنگ عقاید و مذاهب اسلامی: شیعه شناسی - جلد 6 صفحه 416

سامرا علاوه براین شش خلیفۀ یاد شده، مقر خلافت دو خلیفۀ دیگر به نام «مهتدی» و «معتمد» نیز بود. وبه خاطر همین حوادث ناگوار که از ناحیه بربرها، ترکها و قبطیها به آنان می رسید، سرانجام مرکز خلافت از سامرا به بغداد بازگردانیده شد.

در دورانی که سامرا مقر خلافت بود، وسعت آن به پنجاه کیلومتر رسیده بود ویکی از شهرهای زیبا به شمار می رفت. اما پس از انتقال خلافت به بغداد، شهر سامرا رو به ویرانی نهاد و آثاری از آن بر جای نماند(1).

ویژگی های این دوره از خلافت

این دوره از خلافت عباسی ویژگیهای خاصی دارد که آن را از دیگر دوره ها جدا می سازد، و ما به برخی ازاین خصیصه ها اشاره می کنیم:

1. زوال هیبت وعظمت خلافت: خلافت، چه در دورۀ اموی و چه در دورۀ عباسی، برای خود هیبت وجلالتی داشت، ولی در این دوره براثر تسلط ترکان و بردگان و قبطیان بر دستگاه خلافت، عظمت آن از بین رفت وخلافت، گویی بود در دست این عناصر که آن را به هرطرف می خواستند پرتاب می کردند، وخلیفه عملاً یک مقام غیر مسئول بود.

در عین حال، هرموقع خطری از جانب مخالفان احساس می شد، خلفا و اطرافیان وعموم کارمندان، درسرکوبی آن نظر واحدی داشتند.

2. خوش گذرانی و هوسرانی: خلفای عباسی در این مقطع به خاطر خلأی