فرهنگ عقاید و مذاهب اسلامی: شیعه شناسی - جلد 6 صفحه 446

اوبسان چشمۀ آب زلال حیات است که دست کسی به او نرسد.

به علاوه اصولاً آیا مفهوم غایب شدن امام عج این است که وجودش به یک روح نامرئی یا امواج ناپیدا و اشعه وامثال اینها تبدیل شده، آیا این با علم سازگار است؟ این سئوال بدون شک سئوال مهمی است: ولی اشتباه است که گمان کنیم بی جواب مانده، اما اجازه بدهید نخست به پاسخ جملۀ اخیر بپردازیم که موجب سوء تفاهم برای گروهی گردیده است، وپس از روشن شدن آن، به بقیۀ سئوال ها می پردازیم.

صریحاً باید گفت: مفهوم غایب بودن امام (عج) هرگز این نیست که وجود امام (عج) در عصر غیبت یک وجود نامرئی ورؤیایی است که به یک وجود خیالی وپنداری شبیه تر از یک وجود عینی باشد.

بلکه او از هرنظر یک زندگی طبیعی عینی خارجی دارد، منتها با عمر طولانی. در میان مردم، و در میان جامعه ها رفت وآمد دارد، و در نقاط مختلف زندگی می کند، واگر استثنایی در زندگی او هست، همین است که او از یک عمر طولانی برخوردار است، همین وبس.

او به طور ناشناس در جامعۀ انسانی زندگی می کند، و هیچ کس در بارۀ غیبت او جز این نگفته است وچقدر فرق است میان «ناشناس ونامرئی».

سؤال دیگر اینکه چنین زندگی ممکن است برای یک فرد عادی قابل توجیه باشد، ولی آیا برای یک رهبر - آن هم یک رهبر بزرگ الهی - قابل قبول است؟

ما دراین جا مسئله را از جهات یاد شده در زیر مورد بررسی قرار می دهیم.