فرهنگ عقاید و مذاهب اسلامی: شیعه شناسی - جلد 6 صفحه 490

رشته های مختلف تفسیر

اشاره

مفسران در نگارش تفسیر، شیوه های گوناگونی را در پیش گرفته اند. مثلاً برخی دربارۀ محکم و متشابه و برخی دیگر دربارۀ ناسخ و منسوخ وگاهی دربارۀ آیات الأحکام و احیاناً دربارۀ قصص انبیا و گاهی در قَسم ها و مثل های قرآن، کتاب هایی نوشته اند. برخی دیگر روی علاقۀ خاصی که به خاندان رسالت داشته اند، آیات مربوط به اهل بیت علیهم السلام را وجهۀ همت خود ساخته اند.

خوشبختانه دانشمندان شیعه در همۀ این موارد، با دیگران به مشارکت پرداخته و علوم اسلامی را با تفاسیر گوناگون، غنا بخشیده اند و هر کس بخواهد از تعداد تفاسیر شیعه آگاه شود می تواند به کتاب «الذریعه إلی تصانیف الشیعه» مادۀ تفسیر مراجعه کند.

چیزی که الآن به بیان آن می پردازیم، دو نوع تفسیر است که هر دو، حائز اهمیت است:

1. تفسیر ترتیبی

2. تفسیر موضوعی

دربارۀ تفسیر ترتیبی یادآور می شویم: شیوۀ رایج در میان مفسران دیرینه و بیشتر متأخرین، همان تفسیر ترتیبی است. با این شیوه، آنان سوره و آیه ها را به ترتیب تفسیر می کردند. برخی موفق به تفسیر تمام قرآن شده و برخی دیگر به تفسیر قسمتی از آیات، توفیق می یافتند. در سه قرن نخست، شیوۀ تفسیر، تفسیر به حدیث بود. یعنی پس از نقل آیه، به نقل روایت که در تفسیر آیه وارد شده