فرهنگ عقاید و مذاهب اسلامی: شیعه شناسی - جلد 6 صفحه 520

ولی چون امام صادق علیه السلام در سال 148 ه و ابوحنیفه در سال 150 ه درگذشته اند، می توان گفت که او نیز در همین دوران می زیسته است. ابن ندیم شناخت بیشتری از او دارد، او می گوید: او متکلم حاذقی بود و کتاب هایی به نامهای زیر دارد:

کتاب الإمامه، کتاب المعرفه، کتاب الرد علی المعتزله فی امامه المفضول، کتاب فی أمر طلحه والزبیر وعائشه.(1)

3. هشام بن حکم

ابن ندیم می گوید: او از متکلمان شیعه و آگاه از اسرار و عقاید آنهاست، و او کسی است که امام صادق علیه السلام در حق او دعا فرموده و همان جمله را گفته که رسول خدا صلی الله علیه و آله در مورد حسان بن ثابت گفته است، و آن جمله این است: «لا تزال مؤیّداً بروح القدس ما نصرتنا بلسانک»، «روح القدس تو را کمک کند تا زمانی که با زبانت ما را یاری می کنی». او نخستین کسی است که مسألۀ امامت را در علم کلام شکافت و راه استدلال را آسان ساخت. و فردی حاذق و حاضر جواب در علم کلام بود.(2)

شهرستانی می گوید: هشام بن حکم در اصول عقاید بسیار دقیق و ماهر بود و نباید از مناظرات و الزامات او بر ضد معتزله غفلت کرد.(3)

نجاشی می گوید: او در اواخر، از کوفه به بغداد منتقل شد و در سال 199 ه درگذشت و اسامی کتابهای او را که فزون از سی کتاب است یادآور می شود که بیشتر آنها در علم کلام است.(4)

1- (1) . فهرست، ص 264 و 258.
2- (2) . فهرست ابن ندیم، ص 257.
3- (3) . ملل و نحل، ج 1، ص 185.
4- (4) . نجاشی، شمارۀ 1165.