فرهنگ عقاید و مذاهب اسلامی: زیدیه و اسماعیلیه و دیگر فرق - جلد 7 و 8 صفحه 107

2. قضا و قدر

ابوزهره، همچنین معتقد است عقیدۀ زید در قضا و قدر، جمع بین دو مطلب است: مؤمن به قضا و قدر بوده و در عین حال، انسان را هم در اطاعت و عصیان خود مختار و آزاد می دانسته است.(1)

جمع بین قضا و قدر با اعتقاد به آزادی انسان، عقیدۀ اهل بیت علیهم السلام و در رأس آنان امام علی علیه السلام است. وی در بازگشت خود از صفّین به آن تصریح کرده است.(2)

و در میان متکلمان و نویسندگان عقاید این جمله معروف است که اهل بیت علیهم السلام می گویند: «لا جبر و لا تفویض بل أمر بین الأمرین».

3. بدا

شکی نیست که «بدا» به معنای لغوی آن، که ظهور پس از خفا است، قابل اسناد به خدا نیست زیرا لازمۀ آن، آگاهی پس از ناآگاهی است، و لذا «بدا» در مورد خدا به معنی دیگر تفسیر می شود و آن دگرگونی سرنوشت با کردارهای زیبا و زشت است و در صحیح بخاری حدیثی در این مورد آمده است که اگر به آن حدیث مراجعه شود خواهیم دید که مسلمانان در مورد بدا وحدت نظر دارند.(3)

شیخ مفید در کتاب خود، می گوید: عقاید زیدیه در مورد بدا بر خلاف امامیه است، ولی اختلاف را به علمای زیدیه نسبت می دهد، نه زید.(4)

1- (1) . ابوزهره، محمد، الامام زید، ص 209.
2- (2) . نهج البلاغه، کلمات قصار، شمارۀ 78.
3- (3) . صحیح، بخاری، ج 4، ص 171، باب حدیث أبرص و أعمی و أقرع.
4- (4) . مفید، اوائل المقالات، ج 13، ص 53.