فرهنگ عقاید و مذاهب اسلامی: زیدیه و اسماعیلیه و دیگر فرق - جلد 7 و 8 صفحه 115

فصل نهم: آیا زید، امامت خویش را تبلیغ می کرد؟

اشاره

موضوع پیچیده در تاریخ نهضت زید، مسألۀ کیفیت دعوت اوست. آیا او ادعای امامت داشت و امامت خود را تبلیغ می کرد یا یک مرد جهادگر و انقلابی بود و بر آن بود که عوامل ستم و زورگویی را از میان بردارد، آنگاه مردم دربارۀ پیشوای خود بیندیشند؟ آنان که معتقدند که امام باید از جانب خدا منصوب باشد سراغ او برود و آنان که معتقدند امام باید به وسیلۀ مردم برگزیده شود، فردی را برگزینند او در دعوت خود، رنگ خاصّی نداشت.

به عبارت دیگر آن کس که گام به میدان جهاد می نهد، گاهی نظرش این است که راه را برای ترقی و تعالی امت، باز کند، بی آن که خود را پیشوای امّت پس از ازالۀ مانع، قلمداد کند، و گاهی از روز نخست مدّعی امامت بوده و راه را برای تثبیت خود، باز می کند. در مجموع سخنان زید و در نامه ها و خطبه ها، جمله ای که از آن، دومی فهمیده شود، دیده نمی شود.

ما در اینجا گفت وگوی شیخ مفید را در مسجد کوفه در حضور پانصد نفر از علما و دانشمندان نقل می کنیم: