- مقدمۀ مؤلف 1
- اشاره 2
- بخش نخست مذهب زیدیه 2
- مقدّمه 3
- اشاره 7
- فصل اول: زندگانی زید بن علی در عصر امامان سه گانه 7
- زندگانی زید در عصر امام زین العابدین علیه السلام 7
- اشاره 7
- تباری پاک و پیراسته 8
- تاریخ تولد زید 10
- نظر ما دربارۀ سال تولّد او 11
- نامۀ عبدالملک بن مروان به علی بن الحسین علیهما السلام 16
- ویژگی های جسمانی زید بن علی 17
- زندگانی زید در دوران امام باقر علیه السلام 20
- زندگانی زید در زمان امام صادق علیه السلام 24
- فصل دوم: انگیزه های نهضت در سخنرانی طولانی 27
- اشاره 27
- 1. سخن گفتن بهتر است یا خاموشی؟! 27
- 3. بیان اهداف قیام 28
- 2. به هنگام تلاوت آیۀ (وَ إِنْ تَتَوَلَّوْا) 28
- 5. سخن او به هنگام آرایش سپاه 29
- 4. اصلاح امّت اسلامی و لو به قیمت کشته شدن 29
- 6. شرایط بیعت با زید 30
- 7. سخن او با هشام 30
- اشاره 34
- 8. نامۀ او به علمای اسلام 34
- امر به معروف و وظیفۀ بزرگ عالمان 38
- نقش علما و جایگاه آنان 41
- خطاب به عالمان بدکردار 43
- دعوت به جهاد 45
- منزلت اهل بیت علیهم السلام در پیشگاه خدا 49
- اشاره 52
- فصل سوم: مناظرات زید با مخالفان و سروده های او 52
- 1. مناظرۀ او با هشام بن عبدالملک بن مروان 52
- 2. مناظرۀ دوم با هشام 54
- 3. مناظرۀ سوم با هشام 55
- زید در قلمرو شعر و ادب 56
- عبادت و تهجد زید 66
- اشاره 68
- فصل چهارم: اساتید و شاگردان زید در تفسیر و حدیث 68
- شاگردان زید بن علی 70
- بزرگنمایی دربارۀ زید 77
- بزرگنمایی دربارۀ دانش و فقه زید بن علی 79
- نقد این نظر 81
- باز هم افراطگرایی 83
- فصل پنجم: آثار علمی زید 85
- اشاره 85
- 1. مسند زید 85
- 2. تفسیر غریب القرآن 87
- 3. الصفوه 89
- 5. مناسک حج 90
- 6. رساله های زید 90
- 4. نامۀ او به علمای اسلام 90
- اشاره 93
- فصل ششم: بررسی مسند امام زید از نظر سند و محتوا 93
- 1. عبدالعزیز بن اسحاق، قاضی بغداد 94
- اشاره 94
- نظر ما دربارۀ گفتار ابن ابی الفوارس و ذهبی 95
- 4. نصر بن مزاحم منقری عطار 96
- 3. سلیمان بن ابراهیم بن عبید محاربی 96
- 2. ابوالقاسم علی بن محمد نخعی کوفی 96
- 5. ابراهیم بن زبرقان 97
- 6. ابوخالد عمرو بن خالد 98
- فصل هفتم: هرگز زید از نظر اصول و معارف، معتزلی نبود 100
- اشاره 104
- فصل هشتم: آیا زید در اصول عقاید و فروع، مکتب خاصی داشت؟ 104
- 1. مرتکب کبیره 106
- 3. بدا 107
- 2. قضا و قدر 107
- 4. رجعت 108
- 5. حقیقت امامت از نظر امامیّه 108
- 6. امر به معروف و نهی از منکر 109
- 7. صفات ذاتی خدا 110
- آیا زید مذهب فقهی خاصّی داشت؟ 111
- فقهای زیدیه 113
- اشاره 115
- فصل نهم: آیا زید، امامت خویش را تبلیغ می کرد؟ 115
- مأموریت زید از زبان خودش 117
- سخنان دانشمندان شیعه دربارۀ قیام زید 119
- اعتراف زید به پیشوایی امام صادق علیه السلام 119
- فصل دهم: نظر امامان معصوم علیهم السلام دربارۀ قیام زید 121
- فصل یازدهم: خط سرخ شهادت و تأیید امامان معصوم علیهم السلام 124
- اشاره 128
- فصل دوازدهم: جایگاه زید در نزد علمای شیعه 128
- ظلم ستیزان و ذلّت پذیران 130
- فصل سیزدهم: نهضت های برگرفته از انقلاب امام حسین بن علی علیهما السلام 133
- اشاره 133
- کشمکش هاشم و امیّه 135
- دشمنی خاندان هاشم با بنی امیه، دینی بوده نه قبیله ای 135
- انگیزه های انقلاب حسینی 143
- نامۀ حسین بن علی علیهما السلام به اشراف بصره 145
- 1 خیزش همگانی مردم مدینه (قیام حرّه) 150
- 2 خیزش مردم مکه 153
- اشاره 156
- 3 خیزش توّابین در کوفه 156
- نامه نگاری با شیعیان مناطق دیگر عراق 160
- خطابۀ سلیمان در میان جمع پنج هزار نفری 162
- 4 انقلاب مختار مختار کیست؟ 170
- اشاره 170
- کیفیت قتل مختار 173
- 5 انقلاب عبدالرحمن بن محمد بن اشعث 175
- فصل چهاردهم: انقلاب زید دنبالۀ انقلاب حسین بن علی علیهما السلام 177
- اشاره 177
- آمادگی برای شهادت 181
- فراگیر بودن نهضت 184
- توطئه برای شکست نهضت 185
- کوفه در آستانۀ انقلاب 185
- فصل پانزدهم: رهبران قیام های زیدیه 190
- اشاره 193
- فصل شانزدهم: پیشوایان علمی زیدیه 193
- 1. احمد بن عیسی بن زید (157-247) 193
- 2. القاسم الرسّی 194
- 3. یحیی بن الحسین بن القاسم الرسّی (امام هادی) (245-298) 195
- 4. الناصر للحق ابومحمد الحسن بن علی (اطروش) (230-304) 195
- 6. الناصر لدین اللّه احمد بن یحیی بن الحسین 196
- 5. الامام المرتضی، ابوالقاسم محمد بن یحیی (278-313) 196
- 7. امام مؤید ابوالحسین احمد بن حسین بن هارون (333-411) 196
- 8. الحاکم الجشمی (413-494) 197
- 10. المنصور باللّه عبداللّه بن حمزه بن سلیمان (561-614) 198
- 9. نشوان بن سعید حمیری (... - 573) 198
- 11. المؤیّد باللّه یحیی بن حمزه بن علی (669-749) 199
- 12. احمد بن یحیی المرتضی (764-840) 199
- 13. المنصور باللّه قاسم بن محمد علی (967-1029) 200
- فصل هفدهم: شخصیت های زیدی با گرایش های ویژه 201
- اشاره 201
- 1. ابن الوزیر 202
- اشاره 205
- 2. ابن الامیر صنعانی (1099-1186 ه) 205
- ملاحظات 206
- 3. شوکانی (1172-1250) 208
- فصل هجدهم: فرق زیدیه در کتب تاریخ عقاید 211
- فصل نوزدهم: عقاید زیدیه 213
- اشاره 213
- 2. آیات صفات خبری 217
- 1. توحید 217
- 3. خدا غنّی و بی نیاز است 218
- 5. خدا واحد و یگانه است 218
- 4. خدا، با دیدگان دیده نمی شود 218
- 9. تقدیر خداوند بر حق تعلق می گیرد 219
- 8. عذاب، نتیجۀ گناه است 219
- 6. خدا عادل و حکیم است 219
- 7. افعال عباد، از آن خود آنهاست 219
- 11. اراده بر قبیح تعلق نمی گیرد 220
- 10. تکلیف فرع قدرت است 220
- 12. کارهایی که مفسده دارد، از خدا صادر نمی شود 220
- 14. باب قرآن 221
- 16. امامت حسنین علیهما السلام 221
- 15. باب امامت 221
- 13. باب نبوّت 221
- 18. وعد و وعید 222
- 17. امر به معروف و نهی از منکر 222
- 20. مؤمن کیست؟ 223
- 19. مرتکبین کبائر 223
- 21. کافر کیست؟ 223
- 22. فاسق کیست؟ 223
- 24. اعتقاد به موت و فنا 224
- 23. تفاوت فعل خدا با فعل بندگان 224
- 25. شفاعت 224
- فصل بیستم: حلقات مناظره میان امامیه و زیدیه 226
- فصل بیست ویکم: مایه های تقریب میان امامیه و زیدیه 232
- اشاره 232
- 1. همکاری تنگاتنگ میان دو فرقه 232
- 2. نشر میراث فرهنگی زیدیه 233
- اشاره 234
- فصل بیست ودوّم: حکومت اسلامی از دیدگاه زیدیه 234
- همکاری میان زیدیه و معتزله 236
- جنگ میان اسماعیلیه و زیدیه 236
- طبقات رجال زیدی 237
- بخش دوم: اسماعیلیه و قرامطه، دروزیه، فطحیه، واقفیه و نصیریه 241
- اشاره 241
- فهرست اجمالی بخش دوم 242
- اشاره 244
- پیش گفتار 244
- 1 - انتساب به خاندان نبوّت 246
- ویژگیهای مذهب اسماعیلی 246
- اشاره 246
- 3 - آمیختن مذهب به مسائل فلسفی 247
- 2 - تأویل ظواهر 247
- 4 - سازمان زیر زمینی 248
- 5 - تقدّس بخشیدن به امامان و داعیان خود 249
- 6 - تربیت فداییان 250
- 7 - پنهان کاری و رازداری 252
- 8 - امامان پنهان 253
- مذهب در فرآیند تکامل 254
- فصل نخست: اسماعیلیه در کتابهای ملل و نحل 255
- فصل دوم: جنبشهای باطنی در عصر امام صادق علیه السلام 257
- فصل سوّم: امامان اسماعیلیه 264
- اشاره 264
- اشاره 266
- شرح حال امامان مورد اتفاق همۀ فرق (امامان مستور و پنهان) 266
- امام نخست اسماعیل بن جعفر صادق علیه السلام (110-145) 267
- امام دوّم محمد بن اسماعیل (132-193) 270
- امام سوم عبداللّه بن محمد بن اسماعیل (179-212) 271
- امام چهارم احمد بن عبداللّه (198-265) 273
- امام پنجم حسین بن احمد (219-289) 274
- اشاره 276
- فصل چهارم: امامان ظاهر و آشکار 276
- امام ششم عبیداللّه مهدی (260-322) 277
- امام هفتم قائم بامراللّه (280-334) 281
- امام هشتم المنصورباللّه (303-346) 282
- امام نهم المعزّلدین اللّه (319-365) 283
- پایه گذار دولت فاطمی مصر 283
- امام دهم العزیز باللّه (344-386) 287
- اشاره 289
- امام یازدهم الحاکم بامراللّه (375-411) 289
- انشعاب در اسماعیلیه (دروزیه) 290
- امام دوازدهم الظاهر لاعزاز دین اللّه (395-427) 292
- اشاره 293
- انشعاب در اسماعیلیه (مستعلیه؛ نزاریه) 293
- امام سیزدهم المستنصر باللّه (420-487) 293
- فصل پنجم: امامان مستعلیه 295
- 1. مستعلی باللّه (467-495 ه) 295
- اشاره 295
- 4. الظافربأمراللّه (527-549 ه) 296
- 2. آمر باحکام اللّه (490-524 ه) 296
- 3. الحافظ لدین اللّه (467-544 ه) 296
- 5. الفائز بنصراللّه (544-555 ه) 297
- 6. العاضدلدین اللّه (546-567 ه) 297
- انشعاب در مستعلیه (سلیمانیه و داوودیه) 299
- اشاره 300
- فصل ششم: امامان نزاریه (مؤمنیه و قاسمیه) 300
- 1. المصطفی باللّه نزار بن معدالمستنصر (437-490) 303
- 2. علی بن نزار (الهادی) (470-530 ه) 304
- 3. محمد بن علی (مهتدی) (500-552 ه) 305
- 4. حسن بن محمد بن علی بن نزار (القاهر بقوه اللّه) (520-557 ه) 305
- 5. حسن علی بن حسن (قاهرباللّه) (539-561 ه) 306
- 6. اعلی محمّد فرزند حسن علی (553-607 ه) 306
- 7. جلال الدین حسن بن اعلی محمد (582-618 ه) 306
- 9. رکن الدین خورشاه فرزند علاءالدین (629-654 ه) 307
- 8. علاءالدین محمد بن حسن (608-653 ه) 307
- 1. حسن علی شاه (آغاخان) (1219-1298 ه. ق) 309
- اشاره 309
- فصل هفتم: خاندان آغاخان (نزاریه قاسمیه) 309
- 2. علی شاه (آغاخان دوم) (1246-1320 ه. ق) 310
- 3. سلطان محمدشاه (آغاخان سوم) (1294-1380 ه. ق) 311
- 4. کریم خان (آغاخان چهارم) (1358-000) 312
- فصل هشتم: عقائد و اصول پنج گانه اسماعیلیه 313
- اشاره 313
- اشاره 315
- اسماعیلیه و اصول خمسه 315
- خدا فاقد ماهیت است 315
- توحید 315
- نفی تسمیه از خداوند 316
- نفی صفات 316
- صادر اول مجمع کمالات است 317
- اشاره 318
- انسان مختار است 318
- اسماعیلیه و اصول خمسه 318
- عدل 318
- قضا و قدر به معنی سلب اختیار نیست 319
- وحی 320
- اسماعیلیه و اصول خمسه 320
- رسالت عامّه و خاصه 320
- اشاره 320
- نبوّت 320
- طهارت ولادت انبیا 321
- صفات پیامبران 322
- رسول ناطق 322
- معجزات پیامبران 323
- رسول خاتم برترین پیامبر 323
- شریعت او موافق با حکمت است 324
- شریعت، دارای ظاهر و باطن است 324
- اشاره 326
- اشاره 326
- مقام اول: امامت مطلق (عام) 326
- امامت 326
- امام مقیم 327
- اصطلاحات و مراتب امامت نزد اسماعیلیه 327
- امام اساس 328
- امام مُتِمّ 328
- امام مستقر 329
- امام مستور 329
- امام مستودع 329
- اشاره 330
- مقام دوم: امامت خاصّه 330
- 1. صاحب الوصیه، در هر دور، بهترین مردم پس از پیامبر است 330
- 4. پایان وصایت پس درگذشت وصی 331
- 2. امامت در خاندان پیامر صلی الله علیه و آله 331
- 3. امامت، میراث نبوت و وصایت 331
- 5. امامت در جهان پایدار است نه نبوت و وصایت 332
- 6. امام، از زمین دور نمی شود 332
- 7. وصیّت پس از پیامبر 335
- 8. بازماندن علی از خلافت 336
- 9. نادرستی امامت افراد ناشایسته 337
- 10. نادرستی انتخاب در امامت 338
- 11. کودتاچیان بر امت، طاغوت هستند 338
- 12. زمین خالی از حجت خدا نمی ماند 339
- 13. ممنوعیت سخن گفتن ناآگاهان 340
- 14. قرآن با چیزی جز مانند خودش نسخ نمی شود 340
- 15. قیاس و استحسان درست نیست 341
- معاد 342
- اشاره 342
- معاد، روحانی است نه جسمانی 342
- تناسخ 343
- حساب 345
- بهشت 345
- جنّ 346
- فرشتگان 346
- فصل نهم: سلسلۀ امامت اسماعیلی 347
- فصل دهم: تأویلات اسماعیلی 350
- اشاره 350
- در نظریۀ مَثَل و ممثول 350
- 1. عقول عشره 351
- 2. نطقاء سبعه و امثال آنها 354
- اشاره 355
- تأویلات فقهی اسماعیلیه 355
- 3. انوار خمسه و مثلهای آنها 355
- کتاب الولایه (پایۀ نخست) 356
- طهارت و پایۀ دوم 358
- اشاره 360
- بزرگان اندیشۀ اسماعیلی 360
- ابوحاتم رازی (260-322 ه) 361
- محمد بن احمد نسفی (= 000-331 ه) 364
- ابویعقوب سجستانی (271 - بعد از 360) 366
- ابو حنیفه نعمان (... - 363) 368
- آیا «نعمان» اسماعیلی بود یا اثناعشری؟ 370
- احمد بن حمیدالدین بن عبداللّه کرمانی (352-411 به بعد) 371
- المؤیّد فی الدین (حدود 390-470 ه) 373
- ناصر خسرو (394-481 ه) 375
- محمد بن علی بن حسن صوری (قرن پنجم) 377
- ابراهیم بن حسین حامدی درگذشته به سال 557 378
- علی بن محمد الولید (522-612 ه) 380
- سازمان زیر زمینی اسماعیلیان 381
- سازمان سرّی نزاریان 382
- اشاره 383
- فصل یازدهم: قرامطه 383
- انشعابات درونی قرامطه 388
- ویژگیهای قرامطه 388
- پایان کار قرامطه 389
- انشعاب در قرامطه 389
- اشاره 390
- عقاید مهم قرامطه 390
- 1. حلول 390
- 2. غلوّ 390
- 3. تأویل 391
- اشاره 392
- فصل دوازدهم: فرقۀ دروز (درزیان) 392
- عقاید دروز 393
- شخصیتهای علمی دروز در تاریخ 397
- فصل سیزدهم: فطحیه 398
- اشاره 398
- مشاهیر فطحیّه 399
- علل پیدایش واقفیه 400
- اشاره 400
- اشاره 400
- فصل چهاردهم: واقفیه 400
- 1. تقیّه شدید 401
- 2. طمع ورزی در اموال امامت 402
- اشاره 405
- فصل پانزدهم: نصیریه 405
- نصیریه در کتابهای فرق و مذاهب 405
- محمد بن نصیر شخصیتی غیر قابل اعتماد 408
- علویان و تهمت نصیری گری 409
- مهمترین عقاید علویان 410
- اتهامات گوناگون به علویان 412
- مظلومیت و سرکوب علویان 413
- طریقت جنبلانی 413
- قبایل علوی و پراکندگی آنان 416
- علما و مؤلفان علوی 416
- کتاب نامه قرآن کریم 418
2. «و اعلموا أنّه ما ترک قومٌ الجهادَ قطّ الاّ حُقِّروا وذلّوا».(1)
«بدانید هیچ جمعیتی تلاش در راه خدا را رها نکرده اند مگر آن که خوار و ذلیل شده اند».
3. «أیّها الناس أعینونی علی انباط الشام فواللّه لا یعیننی علیهم منکم أحدٌ إلّا رجوت أن یأتینی یوم القیامه آمناً».(2)
«ای مردم، هر کس مرا در برچیدن نظام انسان های بی فرهنگ و پست حاکم بر شام کمک کند، به خدا سوگند، امید دارم که در روز قیامت با دلی آرام و خاطری آسوده با هم به سوی خدا برویم».
به خاطر این گفتارهای روشنِ او دربارۀ هدف خویش از نهضت، امامان اهل بیت علیهم السلام دربارۀ او گفته اند که او مردم را به کسی دعوت می کرد که از خاندان رسالت و مورد پسند و رضایت مردم باشد، و اگر او پیروز می شد به وعدۀ خود، وفا می کرد، و لذا امام صادق علیه السلام فرمود: زید انسانی مؤمن و عارف بود و در گفتار خود، صادق و راستگو بود و اگر پیروز می شد به گفتۀ خود عمل می کرد و اگر زمام کار را به دست می گرفت، می دانست آن را به دست چه کسی بسپارد.(3)
در این مورد، کلمات دیگری از امام صادق علیه السلام و امام رضا علیه السلام وارد شده که همگی، این مطلب را می رسانند.
در اینجا نکتۀ دیگری هست که مسأله را روشن تر می سازد:
زید، گام به میدان جهاد نهاد و می دانست که کشته و شهید می شود، و کراراً از پدر و مادر، این را شنیده بود، که او همان کسی است که در «کناسه» به دار آویخته
1- (1) . السیاغی، الروض النضیر، ج 1، ص 102.
2- (2) . همان، ص 127-128.
3- (3) . کلینی، الکافی، روضه، حدیث 381.