- مقدمۀ مؤلف 1
- اشاره 2
- بخش نخست مذهب زیدیه 2
- مقدّمه 3
- فصل اول: زندگانی زید بن علی در عصر امامان سه گانه 7
- زندگانی زید در عصر امام زین العابدین علیه السلام 7
- اشاره 7
- اشاره 7
- تباری پاک و پیراسته 8
- تاریخ تولد زید 10
- نظر ما دربارۀ سال تولّد او 11
- نامۀ عبدالملک بن مروان به علی بن الحسین علیهما السلام 16
- ویژگی های جسمانی زید بن علی 17
- زندگانی زید در دوران امام باقر علیه السلام 20
- زندگانی زید در زمان امام صادق علیه السلام 24
- 1. سخن گفتن بهتر است یا خاموشی؟! 27
- فصل دوم: انگیزه های نهضت در سخنرانی طولانی 27
- اشاره 27
- 3. بیان اهداف قیام 28
- 2. به هنگام تلاوت آیۀ (وَ إِنْ تَتَوَلَّوْا) 28
- 5. سخن او به هنگام آرایش سپاه 29
- 4. اصلاح امّت اسلامی و لو به قیمت کشته شدن 29
- 6. شرایط بیعت با زید 30
- 7. سخن او با هشام 30
- اشاره 34
- 8. نامۀ او به علمای اسلام 34
- امر به معروف و وظیفۀ بزرگ عالمان 38
- نقش علما و جایگاه آنان 41
- خطاب به عالمان بدکردار 43
- دعوت به جهاد 45
- منزلت اهل بیت علیهم السلام در پیشگاه خدا 49
- فصل سوم: مناظرات زید با مخالفان و سروده های او 52
- 1. مناظرۀ او با هشام بن عبدالملک بن مروان 52
- اشاره 52
- 2. مناظرۀ دوم با هشام 54
- 3. مناظرۀ سوم با هشام 55
- زید در قلمرو شعر و ادب 56
- عبادت و تهجد زید 66
- اشاره 68
- فصل چهارم: اساتید و شاگردان زید در تفسیر و حدیث 68
- شاگردان زید بن علی 70
- بزرگنمایی دربارۀ زید 77
- بزرگنمایی دربارۀ دانش و فقه زید بن علی 79
- نقد این نظر 81
- باز هم افراطگرایی 83
- فصل پنجم: آثار علمی زید 85
- اشاره 85
- 1. مسند زید 85
- 2. تفسیر غریب القرآن 87
- 3. الصفوه 89
- 5. مناسک حج 90
- 4. نامۀ او به علمای اسلام 90
- 6. رساله های زید 90
- اشاره 93
- فصل ششم: بررسی مسند امام زید از نظر سند و محتوا 93
- اشاره 94
- 1. عبدالعزیز بن اسحاق، قاضی بغداد 94
- نظر ما دربارۀ گفتار ابن ابی الفوارس و ذهبی 95
- 4. نصر بن مزاحم منقری عطار 96
- 3. سلیمان بن ابراهیم بن عبید محاربی 96
- 2. ابوالقاسم علی بن محمد نخعی کوفی 96
- 5. ابراهیم بن زبرقان 97
- 6. ابوخالد عمرو بن خالد 98
- فصل هفتم: هرگز زید از نظر اصول و معارف، معتزلی نبود 100
- اشاره 104
- فصل هشتم: آیا زید در اصول عقاید و فروع، مکتب خاصی داشت؟ 104
- 1. مرتکب کبیره 106
- 3. بدا 107
- 2. قضا و قدر 107
- 4. رجعت 108
- 5. حقیقت امامت از نظر امامیّه 108
- 6. امر به معروف و نهی از منکر 109
- 7. صفات ذاتی خدا 110
- آیا زید مذهب فقهی خاصّی داشت؟ 111
- فقهای زیدیه 113
- فصل نهم: آیا زید، امامت خویش را تبلیغ می کرد؟ 115
- اشاره 115
- مأموریت زید از زبان خودش 117
- سخنان دانشمندان شیعه دربارۀ قیام زید 119
- اعتراف زید به پیشوایی امام صادق علیه السلام 119
- فصل دهم: نظر امامان معصوم علیهم السلام دربارۀ قیام زید 121
- فصل یازدهم: خط سرخ شهادت و تأیید امامان معصوم علیهم السلام 124
- اشاره 128
- فصل دوازدهم: جایگاه زید در نزد علمای شیعه 128
- ظلم ستیزان و ذلّت پذیران 130
- فصل سیزدهم: نهضت های برگرفته از انقلاب امام حسین بن علی علیهما السلام 133
- اشاره 133
- کشمکش هاشم و امیّه 135
- دشمنی خاندان هاشم با بنی امیه، دینی بوده نه قبیله ای 135
- انگیزه های انقلاب حسینی 143
- نامۀ حسین بن علی علیهما السلام به اشراف بصره 145
- 1 خیزش همگانی مردم مدینه (قیام حرّه) 150
- 2 خیزش مردم مکه 153
- اشاره 156
- 3 خیزش توّابین در کوفه 156
- نامه نگاری با شیعیان مناطق دیگر عراق 160
- خطابۀ سلیمان در میان جمع پنج هزار نفری 162
- 4 انقلاب مختار مختار کیست؟ 170
- اشاره 170
- کیفیت قتل مختار 173
- 5 انقلاب عبدالرحمن بن محمد بن اشعث 175
- فصل چهاردهم: انقلاب زید دنبالۀ انقلاب حسین بن علی علیهما السلام 177
- اشاره 177
- آمادگی برای شهادت 181
- فراگیر بودن نهضت 184
- توطئه برای شکست نهضت 185
- کوفه در آستانۀ انقلاب 185
- فصل پانزدهم: رهبران قیام های زیدیه 190
- اشاره 193
- 1. احمد بن عیسی بن زید (157-247) 193
- فصل شانزدهم: پیشوایان علمی زیدیه 193
- 2. القاسم الرسّی 194
- 4. الناصر للحق ابومحمد الحسن بن علی (اطروش) (230-304) 195
- 3. یحیی بن الحسین بن القاسم الرسّی (امام هادی) (245-298) 195
- 6. الناصر لدین اللّه احمد بن یحیی بن الحسین 196
- 7. امام مؤید ابوالحسین احمد بن حسین بن هارون (333-411) 196
- 5. الامام المرتضی، ابوالقاسم محمد بن یحیی (278-313) 196
- 8. الحاکم الجشمی (413-494) 197
- 10. المنصور باللّه عبداللّه بن حمزه بن سلیمان (561-614) 198
- 9. نشوان بن سعید حمیری (... - 573) 198
- 11. المؤیّد باللّه یحیی بن حمزه بن علی (669-749) 199
- 12. احمد بن یحیی المرتضی (764-840) 199
- 13. المنصور باللّه قاسم بن محمد علی (967-1029) 200
- اشاره 201
- فصل هفدهم: شخصیت های زیدی با گرایش های ویژه 201
- 1. ابن الوزیر 202
- اشاره 205
- 2. ابن الامیر صنعانی (1099-1186 ه) 205
- ملاحظات 206
- 3. شوکانی (1172-1250) 208
- فصل هجدهم: فرق زیدیه در کتب تاریخ عقاید 211
- فصل نوزدهم: عقاید زیدیه 213
- اشاره 213
- 2. آیات صفات خبری 217
- 1. توحید 217
- 3. خدا غنّی و بی نیاز است 218
- 5. خدا واحد و یگانه است 218
- 4. خدا، با دیدگان دیده نمی شود 218
- 8. عذاب، نتیجۀ گناه است 219
- 9. تقدیر خداوند بر حق تعلق می گیرد 219
- 6. خدا عادل و حکیم است 219
- 7. افعال عباد، از آن خود آنهاست 219
- 11. اراده بر قبیح تعلق نمی گیرد 220
- 12. کارهایی که مفسده دارد، از خدا صادر نمی شود 220
- 10. تکلیف فرع قدرت است 220
- 14. باب قرآن 221
- 15. باب امامت 221
- 16. امامت حسنین علیهما السلام 221
- 13. باب نبوّت 221
- 18. وعد و وعید 222
- 17. امر به معروف و نهی از منکر 222
- 21. کافر کیست؟ 223
- 19. مرتکبین کبائر 223
- 20. مؤمن کیست؟ 223
- 22. فاسق کیست؟ 223
- 23. تفاوت فعل خدا با فعل بندگان 224
- 24. اعتقاد به موت و فنا 224
- 25. شفاعت 224
- فصل بیستم: حلقات مناظره میان امامیه و زیدیه 226
- 1. همکاری تنگاتنگ میان دو فرقه 232
- فصل بیست ویکم: مایه های تقریب میان امامیه و زیدیه 232
- اشاره 232
- 2. نشر میراث فرهنگی زیدیه 233
- اشاره 234
- فصل بیست ودوّم: حکومت اسلامی از دیدگاه زیدیه 234
- همکاری میان زیدیه و معتزله 236
- جنگ میان اسماعیلیه و زیدیه 236
- طبقات رجال زیدی 237
- اشاره 241
- بخش دوم: اسماعیلیه و قرامطه، دروزیه، فطحیه، واقفیه و نصیریه 241
- فهرست اجمالی بخش دوم 242
- اشاره 244
- پیش گفتار 244
- 1 - انتساب به خاندان نبوّت 246
- ویژگیهای مذهب اسماعیلی 246
- اشاره 246
- 3 - آمیختن مذهب به مسائل فلسفی 247
- 2 - تأویل ظواهر 247
- 4 - سازمان زیر زمینی 248
- 5 - تقدّس بخشیدن به امامان و داعیان خود 249
- 6 - تربیت فداییان 250
- 7 - پنهان کاری و رازداری 252
- 8 - امامان پنهان 253
- مذهب در فرآیند تکامل 254
- فصل نخست: اسماعیلیه در کتابهای ملل و نحل 255
- فصل دوم: جنبشهای باطنی در عصر امام صادق علیه السلام 257
- فصل سوّم: امامان اسماعیلیه 264
- اشاره 264
- شرح حال امامان مورد اتفاق همۀ فرق (امامان مستور و پنهان) 266
- اشاره 266
- امام نخست اسماعیل بن جعفر صادق علیه السلام (110-145) 267
- امام دوّم محمد بن اسماعیل (132-193) 270
- امام سوم عبداللّه بن محمد بن اسماعیل (179-212) 271
- امام چهارم احمد بن عبداللّه (198-265) 273
- امام پنجم حسین بن احمد (219-289) 274
- اشاره 276
- فصل چهارم: امامان ظاهر و آشکار 276
- امام ششم عبیداللّه مهدی (260-322) 277
- امام هفتم قائم بامراللّه (280-334) 281
- امام هشتم المنصورباللّه (303-346) 282
- امام نهم المعزّلدین اللّه (319-365) 283
- پایه گذار دولت فاطمی مصر 283
- امام دهم العزیز باللّه (344-386) 287
- اشاره 289
- امام یازدهم الحاکم بامراللّه (375-411) 289
- انشعاب در اسماعیلیه (دروزیه) 290
- امام دوازدهم الظاهر لاعزاز دین اللّه (395-427) 292
- اشاره 293
- انشعاب در اسماعیلیه (مستعلیه؛ نزاریه) 293
- امام سیزدهم المستنصر باللّه (420-487) 293
- فصل پنجم: امامان مستعلیه 295
- 1. مستعلی باللّه (467-495 ه) 295
- اشاره 295
- 3. الحافظ لدین اللّه (467-544 ه) 296
- 2. آمر باحکام اللّه (490-524 ه) 296
- 4. الظافربأمراللّه (527-549 ه) 296
- 6. العاضدلدین اللّه (546-567 ه) 297
- 5. الفائز بنصراللّه (544-555 ه) 297
- انشعاب در مستعلیه (سلیمانیه و داوودیه) 299
- اشاره 300
- فصل ششم: امامان نزاریه (مؤمنیه و قاسمیه) 300
- 1. المصطفی باللّه نزار بن معدالمستنصر (437-490) 303
- 2. علی بن نزار (الهادی) (470-530 ه) 304
- 4. حسن بن محمد بن علی بن نزار (القاهر بقوه اللّه) (520-557 ه) 305
- 3. محمد بن علی (مهتدی) (500-552 ه) 305
- 6. اعلی محمّد فرزند حسن علی (553-607 ه) 306
- 7. جلال الدین حسن بن اعلی محمد (582-618 ه) 306
- 5. حسن علی بن حسن (قاهرباللّه) (539-561 ه) 306
- 8. علاءالدین محمد بن حسن (608-653 ه) 307
- 9. رکن الدین خورشاه فرزند علاءالدین (629-654 ه) 307
- 1. حسن علی شاه (آغاخان) (1219-1298 ه. ق) 309
- اشاره 309
- فصل هفتم: خاندان آغاخان (نزاریه قاسمیه) 309
- 2. علی شاه (آغاخان دوم) (1246-1320 ه. ق) 310
- 3. سلطان محمدشاه (آغاخان سوم) (1294-1380 ه. ق) 311
- 4. کریم خان (آغاخان چهارم) (1358-000) 312
- فصل هشتم: عقائد و اصول پنج گانه اسماعیلیه 313
- اشاره 313
- اشاره 315
- خدا فاقد ماهیت است 315
- توحید 315
- اسماعیلیه و اصول خمسه 315
- نفی صفات 316
- نفی تسمیه از خداوند 316
- صادر اول مجمع کمالات است 317
- اشاره 318
- انسان مختار است 318
- اسماعیلیه و اصول خمسه 318
- عدل 318
- قضا و قدر به معنی سلب اختیار نیست 319
- وحی 320
- اسماعیلیه و اصول خمسه 320
- رسالت عامّه و خاصه 320
- اشاره 320
- نبوّت 320
- طهارت ولادت انبیا 321
- صفات پیامبران 322
- رسول ناطق 322
- معجزات پیامبران 323
- رسول خاتم برترین پیامبر 323
- شریعت، دارای ظاهر و باطن است 324
- شریعت او موافق با حکمت است 324
- اشاره 326
- مقام اول: امامت مطلق (عام) 326
- امامت 326
- اشاره 326
- امام مقیم 327
- اصطلاحات و مراتب امامت نزد اسماعیلیه 327
- امام مُتِمّ 328
- امام اساس 328
- امام مستور 329
- امام مستقر 329
- امام مستودع 329
- مقام دوم: امامت خاصّه 330
- اشاره 330
- 1. صاحب الوصیه، در هر دور، بهترین مردم پس از پیامبر است 330
- 4. پایان وصایت پس درگذشت وصی 331
- 2. امامت در خاندان پیامر صلی الله علیه و آله 331
- 3. امامت، میراث نبوت و وصایت 331
- 6. امام، از زمین دور نمی شود 332
- 5. امامت در جهان پایدار است نه نبوت و وصایت 332
- 7. وصیّت پس از پیامبر 335
- 8. بازماندن علی از خلافت 336
- 9. نادرستی امامت افراد ناشایسته 337
- 10. نادرستی انتخاب در امامت 338
- 11. کودتاچیان بر امت، طاغوت هستند 338
- 12. زمین خالی از حجت خدا نمی ماند 339
- 14. قرآن با چیزی جز مانند خودش نسخ نمی شود 340
- 13. ممنوعیت سخن گفتن ناآگاهان 340
- 15. قیاس و استحسان درست نیست 341
- معاد 342
- اشاره 342
- معاد، روحانی است نه جسمانی 342
- تناسخ 343
- بهشت 345
- حساب 345
- فرشتگان 346
- جنّ 346
- فصل نهم: سلسلۀ امامت اسماعیلی 347
- فصل دهم: تأویلات اسماعیلی 350
- اشاره 350
- در نظریۀ مَثَل و ممثول 350
- 1. عقول عشره 351
- 2. نطقاء سبعه و امثال آنها 354
- 3. انوار خمسه و مثلهای آنها 355
- تأویلات فقهی اسماعیلیه 355
- اشاره 355
- کتاب الولایه (پایۀ نخست) 356
- طهارت و پایۀ دوم 358
- بزرگان اندیشۀ اسماعیلی 360
- اشاره 360
- ابوحاتم رازی (260-322 ه) 361
- محمد بن احمد نسفی (= 000-331 ه) 364
- ابویعقوب سجستانی (271 - بعد از 360) 366
- ابو حنیفه نعمان (... - 363) 368
- آیا «نعمان» اسماعیلی بود یا اثناعشری؟ 370
- احمد بن حمیدالدین بن عبداللّه کرمانی (352-411 به بعد) 371
- المؤیّد فی الدین (حدود 390-470 ه) 373
- ناصر خسرو (394-481 ه) 375
- محمد بن علی بن حسن صوری (قرن پنجم) 377
- ابراهیم بن حسین حامدی درگذشته به سال 557 378
- علی بن محمد الولید (522-612 ه) 380
- سازمان زیر زمینی اسماعیلیان 381
- سازمان سرّی نزاریان 382
- اشاره 383
- فصل یازدهم: قرامطه 383
- انشعابات درونی قرامطه 388
- ویژگیهای قرامطه 388
- انشعاب در قرامطه 389
- پایان کار قرامطه 389
- عقاید مهم قرامطه 390
- اشاره 390
- 2. غلوّ 390
- 1. حلول 390
- 3. تأویل 391
- اشاره 392
- فصل دوازدهم: فرقۀ دروز (درزیان) 392
- عقاید دروز 393
- شخصیتهای علمی دروز در تاریخ 397
- اشاره 398
- فصل سیزدهم: فطحیه 398
- مشاهیر فطحیّه 399
- علل پیدایش واقفیه 400
- اشاره 400
- فصل چهاردهم: واقفیه 400
- اشاره 400
- 1. تقیّه شدید 401
- 2. طمع ورزی در اموال امامت 402
- اشاره 405
- فصل پانزدهم: نصیریه 405
- نصیریه در کتابهای فرق و مذاهب 405
- محمد بن نصیر شخصیتی غیر قابل اعتماد 408
- علویان و تهمت نصیری گری 409
- مهمترین عقاید علویان 410
- اتهامات گوناگون به علویان 412
- مظلومیت و سرکوب علویان 413
- طریقت جنبلانی 413
- قبایل علوی و پراکندگی آنان 416
- علما و مؤلفان علوی 416
- کتاب نامه قرآن کریم 418
وارد شده است.(1)
کاتب چلبی کتاب «النیّر الجلیّ فی قراءه زید» را از آثار ابوعلی اهوازی شمرده است.
عاصم بن عبیداللّه می گوید: ای مردم کوفه! امروز، کسی در میان شما کشته شد که برای او نظیری نبود، و بعد از این هم نظیری نخواهد داشت. من در دوران جوانی او را دیده بودم که یاد خدا را می شنید از هوش می رفت و افرادی که در کنار او بودند تصوّر می کردند که به این دنیا باز نخواهد گشت.(2)
زندگانی زید در دوران امام باقر علیه السلام
امام سجاد علیه السلام در سال 95 به لقاءاللّه پیوست و فرزند خود محمد باقر علیه السلام را به امر الهی به امامت برگزید. امام باقر علیه السلام شخصی است که تمام افراد و گروه ها بر علم و دانش و تقوا و پیراستگی او تصریح کرده اند.
ابن حجر می گوید: علّت این که او را باقر نامیده اند این است که مانند کسی که زمینی را بشکافد و گنجی پنهان را از درون آن بیرون آورد. او نیز گره از مشکلات علمی بسیاری گشود و گنجینه های معارف و حقایق احکام را آشکار ساخت، این مقام و موقعیت امام را همگان درک می کنند و از این جهت می گویند او علم را شکافت و دانش را آشکار ساخت.(3)
از دانش امام باقر علیه السلام برخی از صحابۀ پیامبر و بزرگان تابعان بهره گرفته و از
1- (1) . دکتر حسن محمد تقی الحکیم، تفسیر غریب القرآن، ص 37 بخش مقدمه.
2- (2) . السیاغی، الروض النضیر، ج 1، ص 98؛ مقریزی، خطط، ج 2، ص 419.
3- (3) . ابن حجر هیتمی، الصواعق المحرقه، ص 200.