فرهنگ عقاید و مذاهب اسلامی: زیدیه و اسماعیلیه و دیگر فرق - جلد 7 و 8 صفحه 208

3. شوکانی (1172-1250)

محمد بن علی بن محمد بن عبداللّه شوکانی صنعانی از شخصیت های بارز در صنعا، مؤلف کتاب «نیل الأوطار» و «البدر الطالع» است.

وی زندگانی خود را در کتاب «البدر الطالع» اجمالاً آورده است.

بیشترین گرایش او به حدیث بوده و غالباً کتاب های حدیث را پیش مشایخ خوانده است و از آثار اوست:

1. فتح القدیر در تفسیر که در 5 جلد چاپ شده است.

2. نیل الاوطار فی شرح منتقی الاخبار شرح کتاب منتقی تألیف شیخ الحنابله مجدالدین عبدالسلام بن عبداللّه الحرّانی (542-621 ه) جدّ ابن تیمیه.

3. القول المفید فی ادلّه الاجتهاد و التقلید.

4. ارشاد الثقات إلی اتفاق الشرائع علی التوحید و المعاد و النبوّات. این کتاب را در ردّ کتاب موسی بن میمون یهودی اندلسی نوشته است.

شوکانی به سان دو شخصیت پیشین ربقۀ تقلید از امامان را از گردن خود باز نموده و به خط اجتهاد مطلق پیوسته است و از این نظر کار او ستوده است، ولی متأسفانه در گرداب تجسیم و تشبیه فرو افتاده است. اینک برخی از نمونه ها را یادآور می شویم:

در تفسیر آیۀ (وَسِعَ کُرْسِیُّهُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ) می گوید: کرسی جسم است و روایاتی در این باره، وارد شده است، و در مواردی، رؤیت خدا را در آخرت ترجیح می دهد، شگفت اینجاست که گاهی او به دو عقیدۀ متضادّ، گرایش پیدا می کند، از طرفی به حکم آیۀ (وَ لا تَقُولُوا لِمَنْ یُقْتَلُ فِی سَبِیلِ اللّهِ أَمْواتاً بَلْ أَحْیاءٌ عِنْدَ