فرهنگ عقاید و مذاهب اسلامی: زیدیه و اسماعیلیه و دیگر فرق - جلد 7 و 8 صفحه 236

جنگ میان اسماعیلیه و زیدیه

در طول تاریخ در محیط یمن، نزاع بین دو گروه شیعی: اسماعیلی و زیدی در جریان بوده است. ائمۀ زیدیه هر چند با قدرت به میدان آمده اند ولی بیشترین نبرد آنان با اسماعیلیه بالأخص قرامطه بوده است. مؤسس دولت زیدی در یمن در اواخر قرن سوم، شخص موسوم به امام هادی است. او وقتی وارد یمن شد، قرامطه و باطنیه، یمن را پر کرده بودند و مجموعاً بیش از هشتاد و اندی نبرد در میان آنان، ثبت شده است. در زمان المتوکل علی اللّه یعنی مطهر بن یحیی و سپس یحیی بن زید نبردهایی با اسماعیلیه در جریان بود که سبب شد، اسماعیلیه به کوه ها پناه ببرند. هر چند این اختلافات با ظهور جمهوری در یمن پایان یافت و هر دو گروه مورد ستم جمهوری ساختۀ غرب قرار گرفتند.

همکاری میان زیدیه و معتزله

از بحث های پیشین، روشن شد که همکاری میان زیدیه و معتزله از زمان های پیشین وجود داشت، و لذا هر دو گروه، عدل و توحید را از اصول دانسته و با جبر و تشبیه، به نبرد پرداختند، حتی برخی از ائّمۀ زیدیه (المستظهر باللّه)، متوفای 425 نزد قاضی عبدالجبار معتزلی درس آموخته اند، و آنچه را که استاد پیرامون اصول خمسه املا کرده، به نگارش در آورده که به نام الاصول الخمسه چاپ شده است.(1)

به هنگام ظهور غزنویان و سلجوقیان، به تحریک حنبلیان، آثار معتزله، و