- مقدمۀ مؤلف 1
- اشاره 2
- بخش نخست مذهب زیدیه 2
- مقدّمه 3
- اشاره 7
- اشاره 7
- فصل اول: زندگانی زید بن علی در عصر امامان سه گانه 7
- زندگانی زید در عصر امام زین العابدین علیه السلام 7
- تباری پاک و پیراسته 8
- تاریخ تولد زید 10
- نظر ما دربارۀ سال تولّد او 11
- نامۀ عبدالملک بن مروان به علی بن الحسین علیهما السلام 16
- ویژگی های جسمانی زید بن علی 17
- زندگانی زید در دوران امام باقر علیه السلام 20
- زندگانی زید در زمان امام صادق علیه السلام 24
- اشاره 27
- 1. سخن گفتن بهتر است یا خاموشی؟! 27
- فصل دوم: انگیزه های نهضت در سخنرانی طولانی 27
- 3. بیان اهداف قیام 28
- 2. به هنگام تلاوت آیۀ (وَ إِنْ تَتَوَلَّوْا) 28
- 4. اصلاح امّت اسلامی و لو به قیمت کشته شدن 29
- 5. سخن او به هنگام آرایش سپاه 29
- 6. شرایط بیعت با زید 30
- 7. سخن او با هشام 30
- اشاره 34
- 8. نامۀ او به علمای اسلام 34
- امر به معروف و وظیفۀ بزرگ عالمان 38
- نقش علما و جایگاه آنان 41
- خطاب به عالمان بدکردار 43
- دعوت به جهاد 45
- منزلت اهل بیت علیهم السلام در پیشگاه خدا 49
- 1. مناظرۀ او با هشام بن عبدالملک بن مروان 52
- اشاره 52
- فصل سوم: مناظرات زید با مخالفان و سروده های او 52
- 2. مناظرۀ دوم با هشام 54
- 3. مناظرۀ سوم با هشام 55
- زید در قلمرو شعر و ادب 56
- عبادت و تهجد زید 66
- اشاره 68
- فصل چهارم: اساتید و شاگردان زید در تفسیر و حدیث 68
- شاگردان زید بن علی 70
- بزرگنمایی دربارۀ زید 77
- بزرگنمایی دربارۀ دانش و فقه زید بن علی 79
- نقد این نظر 81
- باز هم افراطگرایی 83
- اشاره 85
- 1. مسند زید 85
- فصل پنجم: آثار علمی زید 85
- 2. تفسیر غریب القرآن 87
- 3. الصفوه 89
- 4. نامۀ او به علمای اسلام 90
- 5. مناسک حج 90
- 6. رساله های زید 90
- اشاره 93
- فصل ششم: بررسی مسند امام زید از نظر سند و محتوا 93
- 1. عبدالعزیز بن اسحاق، قاضی بغداد 94
- اشاره 94
- نظر ما دربارۀ گفتار ابن ابی الفوارس و ذهبی 95
- 2. ابوالقاسم علی بن محمد نخعی کوفی 96
- 3. سلیمان بن ابراهیم بن عبید محاربی 96
- 4. نصر بن مزاحم منقری عطار 96
- 5. ابراهیم بن زبرقان 97
- 6. ابوخالد عمرو بن خالد 98
- فصل هفتم: هرگز زید از نظر اصول و معارف، معتزلی نبود 100
- فصل هشتم: آیا زید در اصول عقاید و فروع، مکتب خاصی داشت؟ 104
- اشاره 104
- 1. مرتکب کبیره 106
- 3. بدا 107
- 2. قضا و قدر 107
- 4. رجعت 108
- 5. حقیقت امامت از نظر امامیّه 108
- 6. امر به معروف و نهی از منکر 109
- 7. صفات ذاتی خدا 110
- آیا زید مذهب فقهی خاصّی داشت؟ 111
- فقهای زیدیه 113
- فصل نهم: آیا زید، امامت خویش را تبلیغ می کرد؟ 115
- اشاره 115
- مأموریت زید از زبان خودش 117
- اعتراف زید به پیشوایی امام صادق علیه السلام 119
- سخنان دانشمندان شیعه دربارۀ قیام زید 119
- فصل دهم: نظر امامان معصوم علیهم السلام دربارۀ قیام زید 121
- فصل یازدهم: خط سرخ شهادت و تأیید امامان معصوم علیهم السلام 124
- اشاره 128
- فصل دوازدهم: جایگاه زید در نزد علمای شیعه 128
- ظلم ستیزان و ذلّت پذیران 130
- اشاره 133
- فصل سیزدهم: نهضت های برگرفته از انقلاب امام حسین بن علی علیهما السلام 133
- دشمنی خاندان هاشم با بنی امیه، دینی بوده نه قبیله ای 135
- کشمکش هاشم و امیّه 135
- انگیزه های انقلاب حسینی 143
- نامۀ حسین بن علی علیهما السلام به اشراف بصره 145
- 1 خیزش همگانی مردم مدینه (قیام حرّه) 150
- 2 خیزش مردم مکه 153
- اشاره 156
- 3 خیزش توّابین در کوفه 156
- نامه نگاری با شیعیان مناطق دیگر عراق 160
- خطابۀ سلیمان در میان جمع پنج هزار نفری 162
- اشاره 170
- 4 انقلاب مختار مختار کیست؟ 170
- کیفیت قتل مختار 173
- 5 انقلاب عبدالرحمن بن محمد بن اشعث 175
- فصل چهاردهم: انقلاب زید دنبالۀ انقلاب حسین بن علی علیهما السلام 177
- اشاره 177
- آمادگی برای شهادت 181
- فراگیر بودن نهضت 184
- کوفه در آستانۀ انقلاب 185
- توطئه برای شکست نهضت 185
- فصل پانزدهم: رهبران قیام های زیدیه 190
- فصل شانزدهم: پیشوایان علمی زیدیه 193
- اشاره 193
- 1. احمد بن عیسی بن زید (157-247) 193
- 2. القاسم الرسّی 194
- 3. یحیی بن الحسین بن القاسم الرسّی (امام هادی) (245-298) 195
- 4. الناصر للحق ابومحمد الحسن بن علی (اطروش) (230-304) 195
- 6. الناصر لدین اللّه احمد بن یحیی بن الحسین 196
- 7. امام مؤید ابوالحسین احمد بن حسین بن هارون (333-411) 196
- 5. الامام المرتضی، ابوالقاسم محمد بن یحیی (278-313) 196
- 8. الحاکم الجشمی (413-494) 197
- 9. نشوان بن سعید حمیری (... - 573) 198
- 10. المنصور باللّه عبداللّه بن حمزه بن سلیمان (561-614) 198
- 11. المؤیّد باللّه یحیی بن حمزه بن علی (669-749) 199
- 12. احمد بن یحیی المرتضی (764-840) 199
- 13. المنصور باللّه قاسم بن محمد علی (967-1029) 200
- اشاره 201
- فصل هفدهم: شخصیت های زیدی با گرایش های ویژه 201
- 1. ابن الوزیر 202
- اشاره 205
- 2. ابن الامیر صنعانی (1099-1186 ه) 205
- ملاحظات 206
- 3. شوکانی (1172-1250) 208
- فصل هجدهم: فرق زیدیه در کتب تاریخ عقاید 211
- اشاره 213
- فصل نوزدهم: عقاید زیدیه 213
- 2. آیات صفات خبری 217
- 1. توحید 217
- 5. خدا واحد و یگانه است 218
- 3. خدا غنّی و بی نیاز است 218
- 4. خدا، با دیدگان دیده نمی شود 218
- 9. تقدیر خداوند بر حق تعلق می گیرد 219
- 8. عذاب، نتیجۀ گناه است 219
- 7. افعال عباد، از آن خود آنهاست 219
- 6. خدا عادل و حکیم است 219
- 11. اراده بر قبیح تعلق نمی گیرد 220
- 12. کارهایی که مفسده دارد، از خدا صادر نمی شود 220
- 10. تکلیف فرع قدرت است 220
- 16. امامت حسنین علیهما السلام 221
- 14. باب قرآن 221
- 15. باب امامت 221
- 13. باب نبوّت 221
- 17. امر به معروف و نهی از منکر 222
- 18. وعد و وعید 222
- 21. کافر کیست؟ 223
- 19. مرتکبین کبائر 223
- 20. مؤمن کیست؟ 223
- 22. فاسق کیست؟ 223
- 25. شفاعت 224
- 23. تفاوت فعل خدا با فعل بندگان 224
- 24. اعتقاد به موت و فنا 224
- فصل بیستم: حلقات مناظره میان امامیه و زیدیه 226
- 1. همکاری تنگاتنگ میان دو فرقه 232
- فصل بیست ویکم: مایه های تقریب میان امامیه و زیدیه 232
- اشاره 232
- 2. نشر میراث فرهنگی زیدیه 233
- اشاره 234
- فصل بیست ودوّم: حکومت اسلامی از دیدگاه زیدیه 234
- جنگ میان اسماعیلیه و زیدیه 236
- همکاری میان زیدیه و معتزله 236
- طبقات رجال زیدی 237
- اشاره 241
- بخش دوم: اسماعیلیه و قرامطه، دروزیه، فطحیه، واقفیه و نصیریه 241
- فهرست اجمالی بخش دوم 242
- پیش گفتار 244
- اشاره 244
- اشاره 246
- ویژگیهای مذهب اسماعیلی 246
- 1 - انتساب به خاندان نبوّت 246
- 2 - تأویل ظواهر 247
- 3 - آمیختن مذهب به مسائل فلسفی 247
- 4 - سازمان زیر زمینی 248
- 5 - تقدّس بخشیدن به امامان و داعیان خود 249
- 6 - تربیت فداییان 250
- 7 - پنهان کاری و رازداری 252
- 8 - امامان پنهان 253
- مذهب در فرآیند تکامل 254
- فصل نخست: اسماعیلیه در کتابهای ملل و نحل 255
- فصل دوم: جنبشهای باطنی در عصر امام صادق علیه السلام 257
- فصل سوّم: امامان اسماعیلیه 264
- اشاره 264
- شرح حال امامان مورد اتفاق همۀ فرق (امامان مستور و پنهان) 266
- اشاره 266
- امام نخست اسماعیل بن جعفر صادق علیه السلام (110-145) 267
- امام دوّم محمد بن اسماعیل (132-193) 270
- امام سوم عبداللّه بن محمد بن اسماعیل (179-212) 271
- امام چهارم احمد بن عبداللّه (198-265) 273
- امام پنجم حسین بن احمد (219-289) 274
- فصل چهارم: امامان ظاهر و آشکار 276
- اشاره 276
- امام ششم عبیداللّه مهدی (260-322) 277
- امام هفتم قائم بامراللّه (280-334) 281
- امام هشتم المنصورباللّه (303-346) 282
- امام نهم المعزّلدین اللّه (319-365) 283
- پایه گذار دولت فاطمی مصر 283
- امام دهم العزیز باللّه (344-386) 287
- اشاره 289
- امام یازدهم الحاکم بامراللّه (375-411) 289
- انشعاب در اسماعیلیه (دروزیه) 290
- امام دوازدهم الظاهر لاعزاز دین اللّه (395-427) 292
- اشاره 293
- امام سیزدهم المستنصر باللّه (420-487) 293
- انشعاب در اسماعیلیه (مستعلیه؛ نزاریه) 293
- 1. مستعلی باللّه (467-495 ه) 295
- فصل پنجم: امامان مستعلیه 295
- اشاره 295
- 3. الحافظ لدین اللّه (467-544 ه) 296
- 4. الظافربأمراللّه (527-549 ه) 296
- 2. آمر باحکام اللّه (490-524 ه) 296
- 6. العاضدلدین اللّه (546-567 ه) 297
- 5. الفائز بنصراللّه (544-555 ه) 297
- انشعاب در مستعلیه (سلیمانیه و داوودیه) 299
- اشاره 300
- فصل ششم: امامان نزاریه (مؤمنیه و قاسمیه) 300
- 1. المصطفی باللّه نزار بن معدالمستنصر (437-490) 303
- 2. علی بن نزار (الهادی) (470-530 ه) 304
- 4. حسن بن محمد بن علی بن نزار (القاهر بقوه اللّه) (520-557 ه) 305
- 3. محمد بن علی (مهتدی) (500-552 ه) 305
- 7. جلال الدین حسن بن اعلی محمد (582-618 ه) 306
- 6. اعلی محمّد فرزند حسن علی (553-607 ه) 306
- 5. حسن علی بن حسن (قاهرباللّه) (539-561 ه) 306
- 8. علاءالدین محمد بن حسن (608-653 ه) 307
- 9. رکن الدین خورشاه فرزند علاءالدین (629-654 ه) 307
- اشاره 309
- فصل هفتم: خاندان آغاخان (نزاریه قاسمیه) 309
- 1. حسن علی شاه (آغاخان) (1219-1298 ه. ق) 309
- 2. علی شاه (آغاخان دوم) (1246-1320 ه. ق) 310
- 3. سلطان محمدشاه (آغاخان سوم) (1294-1380 ه. ق) 311
- 4. کریم خان (آغاخان چهارم) (1358-000) 312
- فصل هشتم: عقائد و اصول پنج گانه اسماعیلیه 313
- اشاره 313
- اشاره 315
- خدا فاقد ماهیت است 315
- اسماعیلیه و اصول خمسه 315
- توحید 315
- نفی تسمیه از خداوند 316
- نفی صفات 316
- صادر اول مجمع کمالات است 317
- انسان مختار است 318
- اشاره 318
- اسماعیلیه و اصول خمسه 318
- عدل 318
- قضا و قدر به معنی سلب اختیار نیست 319
- وحی 320
- اسماعیلیه و اصول خمسه 320
- رسالت عامّه و خاصه 320
- نبوّت 320
- اشاره 320
- طهارت ولادت انبیا 321
- رسول ناطق 322
- صفات پیامبران 322
- رسول خاتم برترین پیامبر 323
- معجزات پیامبران 323
- شریعت، دارای ظاهر و باطن است 324
- شریعت او موافق با حکمت است 324
- اشاره 326
- امامت 326
- اشاره 326
- مقام اول: امامت مطلق (عام) 326
- امام مقیم 327
- اصطلاحات و مراتب امامت نزد اسماعیلیه 327
- امام مُتِمّ 328
- امام اساس 328
- امام مستور 329
- امام مستقر 329
- امام مستودع 329
- مقام دوم: امامت خاصّه 330
- 1. صاحب الوصیه، در هر دور، بهترین مردم پس از پیامبر است 330
- اشاره 330
- 2. امامت در خاندان پیامر صلی الله علیه و آله 331
- 3. امامت، میراث نبوت و وصایت 331
- 4. پایان وصایت پس درگذشت وصی 331
- 6. امام، از زمین دور نمی شود 332
- 5. امامت در جهان پایدار است نه نبوت و وصایت 332
- 7. وصیّت پس از پیامبر 335
- 8. بازماندن علی از خلافت 336
- 9. نادرستی امامت افراد ناشایسته 337
- 10. نادرستی انتخاب در امامت 338
- 11. کودتاچیان بر امت، طاغوت هستند 338
- 12. زمین خالی از حجت خدا نمی ماند 339
- 14. قرآن با چیزی جز مانند خودش نسخ نمی شود 340
- 13. ممنوعیت سخن گفتن ناآگاهان 340
- 15. قیاس و استحسان درست نیست 341
- معاد 342
- معاد، روحانی است نه جسمانی 342
- اشاره 342
- تناسخ 343
- حساب 345
- بهشت 345
- فرشتگان 346
- جنّ 346
- فصل نهم: سلسلۀ امامت اسماعیلی 347
- فصل دهم: تأویلات اسماعیلی 350
- در نظریۀ مَثَل و ممثول 350
- اشاره 350
- 1. عقول عشره 351
- 2. نطقاء سبعه و امثال آنها 354
- اشاره 355
- تأویلات فقهی اسماعیلیه 355
- 3. انوار خمسه و مثلهای آنها 355
- کتاب الولایه (پایۀ نخست) 356
- طهارت و پایۀ دوم 358
- بزرگان اندیشۀ اسماعیلی 360
- اشاره 360
- ابوحاتم رازی (260-322 ه) 361
- محمد بن احمد نسفی (= 000-331 ه) 364
- ابویعقوب سجستانی (271 - بعد از 360) 366
- ابو حنیفه نعمان (... - 363) 368
- آیا «نعمان» اسماعیلی بود یا اثناعشری؟ 370
- احمد بن حمیدالدین بن عبداللّه کرمانی (352-411 به بعد) 371
- المؤیّد فی الدین (حدود 390-470 ه) 373
- ناصر خسرو (394-481 ه) 375
- محمد بن علی بن حسن صوری (قرن پنجم) 377
- ابراهیم بن حسین حامدی درگذشته به سال 557 378
- علی بن محمد الولید (522-612 ه) 380
- سازمان زیر زمینی اسماعیلیان 381
- سازمان سرّی نزاریان 382
- اشاره 383
- فصل یازدهم: قرامطه 383
- انشعابات درونی قرامطه 388
- ویژگیهای قرامطه 388
- انشعاب در قرامطه 389
- پایان کار قرامطه 389
- عقاید مهم قرامطه 390
- اشاره 390
- 1. حلول 390
- 2. غلوّ 390
- 3. تأویل 391
- اشاره 392
- فصل دوازدهم: فرقۀ دروز (درزیان) 392
- عقاید دروز 393
- شخصیتهای علمی دروز در تاریخ 397
- اشاره 398
- فصل سیزدهم: فطحیه 398
- مشاهیر فطحیّه 399
- اشاره 400
- علل پیدایش واقفیه 400
- فصل چهاردهم: واقفیه 400
- اشاره 400
- 1. تقیّه شدید 401
- 2. طمع ورزی در اموال امامت 402
- اشاره 405
- فصل پانزدهم: نصیریه 405
- نصیریه در کتابهای فرق و مذاهب 405
- محمد بن نصیر شخصیتی غیر قابل اعتماد 408
- علویان و تهمت نصیری گری 409
- مهمترین عقاید علویان 410
- اتهامات گوناگون به علویان 412
- مظلومیت و سرکوب علویان 413
- طریقت جنبلانی 413
- قبایل علوی و پراکندگی آنان 416
- علما و مؤلفان علوی 416
- کتاب نامه قرآن کریم 418
امام نخست اسماعیل بن جعفر صادق علیه السلام (110-145)
اسماعیل فرزند امام صادق علیه السلام نخستین امام مذهب اسماعیلی است. پدر او امام صادق علیه السلام، مادر او فاطمه دختر حسین بن علی فرزند امام زین العابدین علیه السلام است و از این طریق، امام، از این همسر سه فرزند دارد: 1 - اسماعیل 2 - عبداللّه 3 - امّفروه.
از آنجا که اسماعیل نخستین فرزند امام صادق علیه السلام بود، نسبت به او بیشتر مهر می ورزید. وی در سرزمین عریض درگذشت و مردم او را روی دوش خود تا مدینه تشییع کردند و در بقیع به خاک سپردند. مفید می نویسد: وقتی که اسماعیل درگذشت امام صادق علیه السلام در غم فرو رفت تا آنجا که فردی را اجیر کرد که از طرف اسماعیل به حج برود.(1)
امام صادق علیه السلام برای اینکه شیعیان را متوجّه کند که امامت پس از وی قائم به اسماعیل نیست، دستور داد گروهی از یارانش را احضار کنند. در این فراخوان، زراره، داود بن کثیر رقّی، حمران و ابی بصیر و مفضّل بن عمر حاضر شدند.
سپس مردم، یکی پس از دیگری اجتماع کردند و در حدود سی نفر در اتاق گرد
1- (1) . مفید، الارشاد، ص 284؛ حرّ عاملی، وسائل الشیعه، ج 8، باب 1، از ابواب نیابت در حج، حدیث 1.