فرهنگ عقاید و مذاهب اسلامی: زیدیه و اسماعیلیه و دیگر فرق - جلد 7 و 8 صفحه 271

امام سوم عبداللّه بن محمد بن اسماعیل (179-212)

بنا به نوشته عارف تامر در کتاب الامامه فی الاسلام وی در سال 179 در شهر نیشابور دیده به جهان گشود و القاب متعددی از قبیل «المستور»، «الرضی»، «الناصر»، «العطار» داشته است و بیشتر بین نهاوند و اهواز و طبرستان در حال نقل و انتقال بود او معاصر هارون الرشید بود و بخشی نیز از عصر مأمون را درک کرده است. برای اینکه گرفتار نشود، داعیان خود را همنام خود قرار داد. سرانجام وی در دیلم با دختر علویه ای ازدواج کرد از او فرزندی به نام احمد به دنیا آمد.

ضمناً اضافه می کند که وی در سلمیه رسائل اخوان الصفاء و خلان الوفاء را نوشته است تا اینکه در سال 212 در آن شهر درگذشت. قبر او به نام امام اسماعیل معروف است.(1)

مسلّماً نویسندۀ اسماعیلی عارف تامر در این شرح حال دچار مبالغه شده و هرکس رسائل اخوان الصّفا را مطالعه کند، در می یابد که نگارش جمعی از عالمان بزرگ فلسفه و علوم دیگر است، نه نگارش جوانی که عمرش از سی سال نگذشته است. این کتاب، در قرن چهارم هجری به وسیلۀ جمعی نگارش