فرهنگ عقاید و مذاهب اسلامی: زیدیه و اسماعیلیه و دیگر فرق - جلد 7 و 8 صفحه 316

وجود بر او عارض گردد، زیرا ماهیت در حد ذات خود فاقد وجود است و طبعاً طرد عدم و معروض وجود بر ماهیت در گرو علتی است و فرض این است که غیر از واجب الوجود علتی در کار نیست و اگر بخواهیم عقیدۀ آنان را توضیح دهیم. باید به مسأله این که خدا صرف الوجود است بپردازیم. حکیم سبزواری می گوید:

و الحقّ ماهیّته إنِّیَّته إذ مقتضی العروض معلولیّته(1)

نفی تسمیه از خداوند

نویسندگان اسماعیلی می گویند: خدا را نمی توان به نامی نام گذاری کرد، زیرا از نظر آنان خدا وجود مطلقی است که با هیچ نوعی قابل شناخت و تعریف نیست بنابراین تسمیه خدا با اسمی سبب می شود که او دارای جنسی و فصلی و صنفی باشد و این با مقام ربوبی سازگار نیست. آن گاه می گویند: ولذا علما گفته اند که خدا فاقد ماهیت و عرض است.(2)

نفی صفات

دربارۀ این که صفات خدا عین ذات اوست یا زائد بر ذات. در میان متکلمان، اختلاف نظر است. امامیّه و برخی از معتزله، صفات خدا را عین ذات او می دانند یعنی ذات او علم و قدرت است، در حالی که اشاعره، صفات او را زائد بر ذات می دانند و امامیه و برخی از معتزله در نظریۀ خود، علاوه بر برهان عقلی، پیرو