- مقدمۀ مؤلف 1
- اشاره 2
- بخش نخست مذهب زیدیه 2
- مقدّمه 3
- فصل اول: زندگانی زید بن علی در عصر امامان سه گانه 7
- اشاره 7
- اشاره 7
- زندگانی زید در عصر امام زین العابدین علیه السلام 7
- تباری پاک و پیراسته 8
- تاریخ تولد زید 10
- نظر ما دربارۀ سال تولّد او 11
- نامۀ عبدالملک بن مروان به علی بن الحسین علیهما السلام 16
- ویژگی های جسمانی زید بن علی 17
- زندگانی زید در دوران امام باقر علیه السلام 20
- زندگانی زید در زمان امام صادق علیه السلام 24
- اشاره 27
- فصل دوم: انگیزه های نهضت در سخنرانی طولانی 27
- 1. سخن گفتن بهتر است یا خاموشی؟! 27
- 3. بیان اهداف قیام 28
- 2. به هنگام تلاوت آیۀ (وَ إِنْ تَتَوَلَّوْا) 28
- 5. سخن او به هنگام آرایش سپاه 29
- 4. اصلاح امّت اسلامی و لو به قیمت کشته شدن 29
- 6. شرایط بیعت با زید 30
- 7. سخن او با هشام 30
- اشاره 34
- 8. نامۀ او به علمای اسلام 34
- امر به معروف و وظیفۀ بزرگ عالمان 38
- نقش علما و جایگاه آنان 41
- خطاب به عالمان بدکردار 43
- دعوت به جهاد 45
- منزلت اهل بیت علیهم السلام در پیشگاه خدا 49
- 1. مناظرۀ او با هشام بن عبدالملک بن مروان 52
- فصل سوم: مناظرات زید با مخالفان و سروده های او 52
- اشاره 52
- 2. مناظرۀ دوم با هشام 54
- 3. مناظرۀ سوم با هشام 55
- زید در قلمرو شعر و ادب 56
- عبادت و تهجد زید 66
- اشاره 68
- فصل چهارم: اساتید و شاگردان زید در تفسیر و حدیث 68
- شاگردان زید بن علی 70
- بزرگنمایی دربارۀ زید 77
- بزرگنمایی دربارۀ دانش و فقه زید بن علی 79
- نقد این نظر 81
- باز هم افراطگرایی 83
- فصل پنجم: آثار علمی زید 85
- اشاره 85
- 1. مسند زید 85
- 2. تفسیر غریب القرآن 87
- 3. الصفوه 89
- 5. مناسک حج 90
- 4. نامۀ او به علمای اسلام 90
- 6. رساله های زید 90
- فصل ششم: بررسی مسند امام زید از نظر سند و محتوا 93
- اشاره 93
- اشاره 94
- 1. عبدالعزیز بن اسحاق، قاضی بغداد 94
- نظر ما دربارۀ گفتار ابن ابی الفوارس و ذهبی 95
- 4. نصر بن مزاحم منقری عطار 96
- 3. سلیمان بن ابراهیم بن عبید محاربی 96
- 2. ابوالقاسم علی بن محمد نخعی کوفی 96
- 5. ابراهیم بن زبرقان 97
- 6. ابوخالد عمرو بن خالد 98
- فصل هفتم: هرگز زید از نظر اصول و معارف، معتزلی نبود 100
- فصل هشتم: آیا زید در اصول عقاید و فروع، مکتب خاصی داشت؟ 104
- اشاره 104
- 1. مرتکب کبیره 106
- 3. بدا 107
- 2. قضا و قدر 107
- 4. رجعت 108
- 5. حقیقت امامت از نظر امامیّه 108
- 6. امر به معروف و نهی از منکر 109
- 7. صفات ذاتی خدا 110
- آیا زید مذهب فقهی خاصّی داشت؟ 111
- فقهای زیدیه 113
- اشاره 115
- فصل نهم: آیا زید، امامت خویش را تبلیغ می کرد؟ 115
- مأموریت زید از زبان خودش 117
- سخنان دانشمندان شیعه دربارۀ قیام زید 119
- اعتراف زید به پیشوایی امام صادق علیه السلام 119
- فصل دهم: نظر امامان معصوم علیهم السلام دربارۀ قیام زید 121
- فصل یازدهم: خط سرخ شهادت و تأیید امامان معصوم علیهم السلام 124
- اشاره 128
- فصل دوازدهم: جایگاه زید در نزد علمای شیعه 128
- ظلم ستیزان و ذلّت پذیران 130
- فصل سیزدهم: نهضت های برگرفته از انقلاب امام حسین بن علی علیهما السلام 133
- اشاره 133
- کشمکش هاشم و امیّه 135
- دشمنی خاندان هاشم با بنی امیه، دینی بوده نه قبیله ای 135
- انگیزه های انقلاب حسینی 143
- نامۀ حسین بن علی علیهما السلام به اشراف بصره 145
- 1 خیزش همگانی مردم مدینه (قیام حرّه) 150
- 2 خیزش مردم مکه 153
- اشاره 156
- 3 خیزش توّابین در کوفه 156
- نامه نگاری با شیعیان مناطق دیگر عراق 160
- خطابۀ سلیمان در میان جمع پنج هزار نفری 162
- 4 انقلاب مختار مختار کیست؟ 170
- اشاره 170
- کیفیت قتل مختار 173
- 5 انقلاب عبدالرحمن بن محمد بن اشعث 175
- فصل چهاردهم: انقلاب زید دنبالۀ انقلاب حسین بن علی علیهما السلام 177
- اشاره 177
- آمادگی برای شهادت 181
- فراگیر بودن نهضت 184
- توطئه برای شکست نهضت 185
- کوفه در آستانۀ انقلاب 185
- فصل پانزدهم: رهبران قیام های زیدیه 190
- اشاره 193
- 1. احمد بن عیسی بن زید (157-247) 193
- فصل شانزدهم: پیشوایان علمی زیدیه 193
- 2. القاسم الرسّی 194
- 3. یحیی بن الحسین بن القاسم الرسّی (امام هادی) (245-298) 195
- 4. الناصر للحق ابومحمد الحسن بن علی (اطروش) (230-304) 195
- 7. امام مؤید ابوالحسین احمد بن حسین بن هارون (333-411) 196
- 6. الناصر لدین اللّه احمد بن یحیی بن الحسین 196
- 5. الامام المرتضی، ابوالقاسم محمد بن یحیی (278-313) 196
- 8. الحاکم الجشمی (413-494) 197
- 10. المنصور باللّه عبداللّه بن حمزه بن سلیمان (561-614) 198
- 9. نشوان بن سعید حمیری (... - 573) 198
- 11. المؤیّد باللّه یحیی بن حمزه بن علی (669-749) 199
- 12. احمد بن یحیی المرتضی (764-840) 199
- 13. المنصور باللّه قاسم بن محمد علی (967-1029) 200
- اشاره 201
- فصل هفدهم: شخصیت های زیدی با گرایش های ویژه 201
- 1. ابن الوزیر 202
- 2. ابن الامیر صنعانی (1099-1186 ه) 205
- اشاره 205
- ملاحظات 206
- 3. شوکانی (1172-1250) 208
- فصل هجدهم: فرق زیدیه در کتب تاریخ عقاید 211
- فصل نوزدهم: عقاید زیدیه 213
- اشاره 213
- 2. آیات صفات خبری 217
- 1. توحید 217
- 5. خدا واحد و یگانه است 218
- 3. خدا غنّی و بی نیاز است 218
- 4. خدا، با دیدگان دیده نمی شود 218
- 9. تقدیر خداوند بر حق تعلق می گیرد 219
- 8. عذاب، نتیجۀ گناه است 219
- 6. خدا عادل و حکیم است 219
- 7. افعال عباد، از آن خود آنهاست 219
- 11. اراده بر قبیح تعلق نمی گیرد 220
- 10. تکلیف فرع قدرت است 220
- 12. کارهایی که مفسده دارد، از خدا صادر نمی شود 220
- 14. باب قرآن 221
- 15. باب امامت 221
- 16. امامت حسنین علیهما السلام 221
- 13. باب نبوّت 221
- 18. وعد و وعید 222
- 17. امر به معروف و نهی از منکر 222
- 20. مؤمن کیست؟ 223
- 22. فاسق کیست؟ 223
- 21. کافر کیست؟ 223
- 19. مرتکبین کبائر 223
- 24. اعتقاد به موت و فنا 224
- 25. شفاعت 224
- 23. تفاوت فعل خدا با فعل بندگان 224
- فصل بیستم: حلقات مناظره میان امامیه و زیدیه 226
- فصل بیست ویکم: مایه های تقریب میان امامیه و زیدیه 232
- 1. همکاری تنگاتنگ میان دو فرقه 232
- اشاره 232
- 2. نشر میراث فرهنگی زیدیه 233
- اشاره 234
- فصل بیست ودوّم: حکومت اسلامی از دیدگاه زیدیه 234
- همکاری میان زیدیه و معتزله 236
- جنگ میان اسماعیلیه و زیدیه 236
- طبقات رجال زیدی 237
- اشاره 241
- بخش دوم: اسماعیلیه و قرامطه، دروزیه، فطحیه، واقفیه و نصیریه 241
- فهرست اجمالی بخش دوم 242
- پیش گفتار 244
- اشاره 244
- اشاره 246
- ویژگیهای مذهب اسماعیلی 246
- 1 - انتساب به خاندان نبوّت 246
- 3 - آمیختن مذهب به مسائل فلسفی 247
- 2 - تأویل ظواهر 247
- 4 - سازمان زیر زمینی 248
- 5 - تقدّس بخشیدن به امامان و داعیان خود 249
- 6 - تربیت فداییان 250
- 7 - پنهان کاری و رازداری 252
- 8 - امامان پنهان 253
- مذهب در فرآیند تکامل 254
- فصل نخست: اسماعیلیه در کتابهای ملل و نحل 255
- فصل دوم: جنبشهای باطنی در عصر امام صادق علیه السلام 257
- اشاره 264
- فصل سوّم: امامان اسماعیلیه 264
- شرح حال امامان مورد اتفاق همۀ فرق (امامان مستور و پنهان) 266
- اشاره 266
- امام نخست اسماعیل بن جعفر صادق علیه السلام (110-145) 267
- امام دوّم محمد بن اسماعیل (132-193) 270
- امام سوم عبداللّه بن محمد بن اسماعیل (179-212) 271
- امام چهارم احمد بن عبداللّه (198-265) 273
- امام پنجم حسین بن احمد (219-289) 274
- اشاره 276
- فصل چهارم: امامان ظاهر و آشکار 276
- امام ششم عبیداللّه مهدی (260-322) 277
- امام هفتم قائم بامراللّه (280-334) 281
- امام هشتم المنصورباللّه (303-346) 282
- امام نهم المعزّلدین اللّه (319-365) 283
- پایه گذار دولت فاطمی مصر 283
- امام دهم العزیز باللّه (344-386) 287
- امام یازدهم الحاکم بامراللّه (375-411) 289
- اشاره 289
- انشعاب در اسماعیلیه (دروزیه) 290
- امام دوازدهم الظاهر لاعزاز دین اللّه (395-427) 292
- اشاره 293
- امام سیزدهم المستنصر باللّه (420-487) 293
- انشعاب در اسماعیلیه (مستعلیه؛ نزاریه) 293
- فصل پنجم: امامان مستعلیه 295
- 1. مستعلی باللّه (467-495 ه) 295
- اشاره 295
- 4. الظافربأمراللّه (527-549 ه) 296
- 3. الحافظ لدین اللّه (467-544 ه) 296
- 2. آمر باحکام اللّه (490-524 ه) 296
- 5. الفائز بنصراللّه (544-555 ه) 297
- 6. العاضدلدین اللّه (546-567 ه) 297
- انشعاب در مستعلیه (سلیمانیه و داوودیه) 299
- اشاره 300
- فصل ششم: امامان نزاریه (مؤمنیه و قاسمیه) 300
- 1. المصطفی باللّه نزار بن معدالمستنصر (437-490) 303
- 2. علی بن نزار (الهادی) (470-530 ه) 304
- 4. حسن بن محمد بن علی بن نزار (القاهر بقوه اللّه) (520-557 ه) 305
- 3. محمد بن علی (مهتدی) (500-552 ه) 305
- 6. اعلی محمّد فرزند حسن علی (553-607 ه) 306
- 5. حسن علی بن حسن (قاهرباللّه) (539-561 ه) 306
- 7. جلال الدین حسن بن اعلی محمد (582-618 ه) 306
- 9. رکن الدین خورشاه فرزند علاءالدین (629-654 ه) 307
- 8. علاءالدین محمد بن حسن (608-653 ه) 307
- 1. حسن علی شاه (آغاخان) (1219-1298 ه. ق) 309
- اشاره 309
- فصل هفتم: خاندان آغاخان (نزاریه قاسمیه) 309
- 2. علی شاه (آغاخان دوم) (1246-1320 ه. ق) 310
- 3. سلطان محمدشاه (آغاخان سوم) (1294-1380 ه. ق) 311
- 4. کریم خان (آغاخان چهارم) (1358-000) 312
- فصل هشتم: عقائد و اصول پنج گانه اسماعیلیه 313
- اشاره 313
- اشاره 315
- خدا فاقد ماهیت است 315
- اسماعیلیه و اصول خمسه 315
- توحید 315
- نفی صفات 316
- نفی تسمیه از خداوند 316
- صادر اول مجمع کمالات است 317
- انسان مختار است 318
- اشاره 318
- اسماعیلیه و اصول خمسه 318
- عدل 318
- قضا و قدر به معنی سلب اختیار نیست 319
- وحی 320
- اسماعیلیه و اصول خمسه 320
- رسالت عامّه و خاصه 320
- اشاره 320
- نبوّت 320
- طهارت ولادت انبیا 321
- صفات پیامبران 322
- رسول ناطق 322
- رسول خاتم برترین پیامبر 323
- معجزات پیامبران 323
- شریعت، دارای ظاهر و باطن است 324
- شریعت او موافق با حکمت است 324
- مقام اول: امامت مطلق (عام) 326
- اشاره 326
- اشاره 326
- امامت 326
- امام مقیم 327
- اصطلاحات و مراتب امامت نزد اسماعیلیه 327
- امام مُتِمّ 328
- امام اساس 328
- امام مستقر 329
- امام مستودع 329
- امام مستور 329
- مقام دوم: امامت خاصّه 330
- اشاره 330
- 1. صاحب الوصیه، در هر دور، بهترین مردم پس از پیامبر است 330
- 4. پایان وصایت پس درگذشت وصی 331
- 2. امامت در خاندان پیامر صلی الله علیه و آله 331
- 3. امامت، میراث نبوت و وصایت 331
- 6. امام، از زمین دور نمی شود 332
- 5. امامت در جهان پایدار است نه نبوت و وصایت 332
- 7. وصیّت پس از پیامبر 335
- 8. بازماندن علی از خلافت 336
- 9. نادرستی امامت افراد ناشایسته 337
- 10. نادرستی انتخاب در امامت 338
- 11. کودتاچیان بر امت، طاغوت هستند 338
- 12. زمین خالی از حجت خدا نمی ماند 339
- 13. ممنوعیت سخن گفتن ناآگاهان 340
- 14. قرآن با چیزی جز مانند خودش نسخ نمی شود 340
- 15. قیاس و استحسان درست نیست 341
- معاد 342
- معاد، روحانی است نه جسمانی 342
- اشاره 342
- تناسخ 343
- بهشت 345
- حساب 345
- فرشتگان 346
- جنّ 346
- فصل نهم: سلسلۀ امامت اسماعیلی 347
- اشاره 350
- در نظریۀ مَثَل و ممثول 350
- فصل دهم: تأویلات اسماعیلی 350
- 1. عقول عشره 351
- 2. نطقاء سبعه و امثال آنها 354
- تأویلات فقهی اسماعیلیه 355
- اشاره 355
- 3. انوار خمسه و مثلهای آنها 355
- کتاب الولایه (پایۀ نخست) 356
- طهارت و پایۀ دوم 358
- بزرگان اندیشۀ اسماعیلی 360
- اشاره 360
- ابوحاتم رازی (260-322 ه) 361
- محمد بن احمد نسفی (= 000-331 ه) 364
- ابویعقوب سجستانی (271 - بعد از 360) 366
- ابو حنیفه نعمان (... - 363) 368
- آیا «نعمان» اسماعیلی بود یا اثناعشری؟ 370
- احمد بن حمیدالدین بن عبداللّه کرمانی (352-411 به بعد) 371
- المؤیّد فی الدین (حدود 390-470 ه) 373
- ناصر خسرو (394-481 ه) 375
- محمد بن علی بن حسن صوری (قرن پنجم) 377
- ابراهیم بن حسین حامدی درگذشته به سال 557 378
- علی بن محمد الولید (522-612 ه) 380
- سازمان زیر زمینی اسماعیلیان 381
- سازمان سرّی نزاریان 382
- اشاره 383
- فصل یازدهم: قرامطه 383
- انشعابات درونی قرامطه 388
- ویژگیهای قرامطه 388
- پایان کار قرامطه 389
- انشعاب در قرامطه 389
- عقاید مهم قرامطه 390
- اشاره 390
- 1. حلول 390
- 2. غلوّ 390
- 3. تأویل 391
- فصل دوازدهم: فرقۀ دروز (درزیان) 392
- اشاره 392
- عقاید دروز 393
- شخصیتهای علمی دروز در تاریخ 397
- فصل سیزدهم: فطحیه 398
- اشاره 398
- مشاهیر فطحیّه 399
- اشاره 400
- فصل چهاردهم: واقفیه 400
- اشاره 400
- علل پیدایش واقفیه 400
- 1. تقیّه شدید 401
- 2. طمع ورزی در اموال امامت 402
- فصل پانزدهم: نصیریه 405
- نصیریه در کتابهای فرق و مذاهب 405
- اشاره 405
- محمد بن نصیر شخصیتی غیر قابل اعتماد 408
- علویان و تهمت نصیری گری 409
- مهمترین عقاید علویان 410
- اتهامات گوناگون به علویان 412
- مظلومیت و سرکوب علویان 413
- طریقت جنبلانی 413
- علما و مؤلفان علوی 416
- قبایل علوی و پراکندگی آنان 416
- کتاب نامه قرآن کریم 418
معجزات پیامبران
علی بن محمد الولید می نویسد: معجزات پیامبران، واقعی هستند و به سه دسته تقسیم می شوند:
1. خرق عادت در آفرینش جهان، یعنی نشان دادن چیزهایی که عقل انسان از درک آنها از طریق قوانین عادی طبیعی عاجز است و این گواه بر این است که این کار از جانب خالق جهان است که هر چیزی را بخواهد می تواند به وجود آورد، زیرا جهان جز با تصمیم او حرکت نمی کند.
2. شخصی که از جانب امام ناطق برانگیخته می شود که او نیز منصوب به کسی است که معجزه ها را برای او ظاهر کرده و همه را از معارضه با آن عاجز ساخته است.
3. همۀ فضایل تمام افراد جهان را دارد، و در زمان خودش، کسی کاملتر از او یافت نمی شود.(1)
رسول خاتم برترین پیامبر
رسول گرامی، از همۀ پیامبران و رسولان برتر است، به چند دلیل:
أ خداوند، شریعت او را ابدی ساخته، که هرگز نسخ نمی شود و امامت را تا قیامت در نسل او قرار داده و چنین چیزی، قبلاً به هیچ پیامبری داده نشده است.
ب - خداوند متعال به او مقام شفاعت را داده که به پیامبر دیگری قبل از او نداده است.
1- (1) . ابن ولید، علی بن محمد، تاج العقائد و معدن الفوائد، ص 97.