- مقدمۀ مؤلف 1
- اشاره 2
- بخش نخست مذهب زیدیه 2
- مقدّمه 3
- فصل اول: زندگانی زید بن علی در عصر امامان سه گانه 7
- زندگانی زید در عصر امام زین العابدین علیه السلام 7
- اشاره 7
- اشاره 7
- تباری پاک و پیراسته 8
- تاریخ تولد زید 10
- نظر ما دربارۀ سال تولّد او 11
- نامۀ عبدالملک بن مروان به علی بن الحسین علیهما السلام 16
- ویژگی های جسمانی زید بن علی 17
- زندگانی زید در دوران امام باقر علیه السلام 20
- زندگانی زید در زمان امام صادق علیه السلام 24
- فصل دوم: انگیزه های نهضت در سخنرانی طولانی 27
- اشاره 27
- 1. سخن گفتن بهتر است یا خاموشی؟! 27
- 3. بیان اهداف قیام 28
- 2. به هنگام تلاوت آیۀ (وَ إِنْ تَتَوَلَّوْا) 28
- 5. سخن او به هنگام آرایش سپاه 29
- 4. اصلاح امّت اسلامی و لو به قیمت کشته شدن 29
- 7. سخن او با هشام 30
- 6. شرایط بیعت با زید 30
- اشاره 34
- 8. نامۀ او به علمای اسلام 34
- امر به معروف و وظیفۀ بزرگ عالمان 38
- نقش علما و جایگاه آنان 41
- خطاب به عالمان بدکردار 43
- دعوت به جهاد 45
- منزلت اهل بیت علیهم السلام در پیشگاه خدا 49
- فصل سوم: مناظرات زید با مخالفان و سروده های او 52
- 1. مناظرۀ او با هشام بن عبدالملک بن مروان 52
- اشاره 52
- 2. مناظرۀ دوم با هشام 54
- 3. مناظرۀ سوم با هشام 55
- زید در قلمرو شعر و ادب 56
- عبادت و تهجد زید 66
- اشاره 68
- فصل چهارم: اساتید و شاگردان زید در تفسیر و حدیث 68
- شاگردان زید بن علی 70
- بزرگنمایی دربارۀ زید 77
- بزرگنمایی دربارۀ دانش و فقه زید بن علی 79
- نقد این نظر 81
- باز هم افراطگرایی 83
- فصل پنجم: آثار علمی زید 85
- اشاره 85
- 1. مسند زید 85
- 2. تفسیر غریب القرآن 87
- 3. الصفوه 89
- 4. نامۀ او به علمای اسلام 90
- 6. رساله های زید 90
- 5. مناسک حج 90
- اشاره 93
- فصل ششم: بررسی مسند امام زید از نظر سند و محتوا 93
- 1. عبدالعزیز بن اسحاق، قاضی بغداد 94
- اشاره 94
- نظر ما دربارۀ گفتار ابن ابی الفوارس و ذهبی 95
- 4. نصر بن مزاحم منقری عطار 96
- 3. سلیمان بن ابراهیم بن عبید محاربی 96
- 2. ابوالقاسم علی بن محمد نخعی کوفی 96
- 5. ابراهیم بن زبرقان 97
- 6. ابوخالد عمرو بن خالد 98
- فصل هفتم: هرگز زید از نظر اصول و معارف، معتزلی نبود 100
- اشاره 104
- فصل هشتم: آیا زید در اصول عقاید و فروع، مکتب خاصی داشت؟ 104
- 1. مرتکب کبیره 106
- 3. بدا 107
- 2. قضا و قدر 107
- 4. رجعت 108
- 5. حقیقت امامت از نظر امامیّه 108
- 6. امر به معروف و نهی از منکر 109
- 7. صفات ذاتی خدا 110
- آیا زید مذهب فقهی خاصّی داشت؟ 111
- فقهای زیدیه 113
- فصل نهم: آیا زید، امامت خویش را تبلیغ می کرد؟ 115
- اشاره 115
- مأموریت زید از زبان خودش 117
- سخنان دانشمندان شیعه دربارۀ قیام زید 119
- اعتراف زید به پیشوایی امام صادق علیه السلام 119
- فصل دهم: نظر امامان معصوم علیهم السلام دربارۀ قیام زید 121
- فصل یازدهم: خط سرخ شهادت و تأیید امامان معصوم علیهم السلام 124
- اشاره 128
- فصل دوازدهم: جایگاه زید در نزد علمای شیعه 128
- ظلم ستیزان و ذلّت پذیران 130
- اشاره 133
- فصل سیزدهم: نهضت های برگرفته از انقلاب امام حسین بن علی علیهما السلام 133
- کشمکش هاشم و امیّه 135
- دشمنی خاندان هاشم با بنی امیه، دینی بوده نه قبیله ای 135
- انگیزه های انقلاب حسینی 143
- نامۀ حسین بن علی علیهما السلام به اشراف بصره 145
- 1 خیزش همگانی مردم مدینه (قیام حرّه) 150
- 2 خیزش مردم مکه 153
- 3 خیزش توّابین در کوفه 156
- اشاره 156
- نامه نگاری با شیعیان مناطق دیگر عراق 160
- خطابۀ سلیمان در میان جمع پنج هزار نفری 162
- 4 انقلاب مختار مختار کیست؟ 170
- اشاره 170
- کیفیت قتل مختار 173
- 5 انقلاب عبدالرحمن بن محمد بن اشعث 175
- فصل چهاردهم: انقلاب زید دنبالۀ انقلاب حسین بن علی علیهما السلام 177
- اشاره 177
- آمادگی برای شهادت 181
- فراگیر بودن نهضت 184
- توطئه برای شکست نهضت 185
- کوفه در آستانۀ انقلاب 185
- فصل پانزدهم: رهبران قیام های زیدیه 190
- فصل شانزدهم: پیشوایان علمی زیدیه 193
- 1. احمد بن عیسی بن زید (157-247) 193
- اشاره 193
- 2. القاسم الرسّی 194
- 3. یحیی بن الحسین بن القاسم الرسّی (امام هادی) (245-298) 195
- 4. الناصر للحق ابومحمد الحسن بن علی (اطروش) (230-304) 195
- 6. الناصر لدین اللّه احمد بن یحیی بن الحسین 196
- 5. الامام المرتضی، ابوالقاسم محمد بن یحیی (278-313) 196
- 7. امام مؤید ابوالحسین احمد بن حسین بن هارون (333-411) 196
- 8. الحاکم الجشمی (413-494) 197
- 10. المنصور باللّه عبداللّه بن حمزه بن سلیمان (561-614) 198
- 9. نشوان بن سعید حمیری (... - 573) 198
- 11. المؤیّد باللّه یحیی بن حمزه بن علی (669-749) 199
- 12. احمد بن یحیی المرتضی (764-840) 199
- 13. المنصور باللّه قاسم بن محمد علی (967-1029) 200
- فصل هفدهم: شخصیت های زیدی با گرایش های ویژه 201
- اشاره 201
- 1. ابن الوزیر 202
- اشاره 205
- 2. ابن الامیر صنعانی (1099-1186 ه) 205
- ملاحظات 206
- 3. شوکانی (1172-1250) 208
- فصل هجدهم: فرق زیدیه در کتب تاریخ عقاید 211
- فصل نوزدهم: عقاید زیدیه 213
- اشاره 213
- 2. آیات صفات خبری 217
- 1. توحید 217
- 5. خدا واحد و یگانه است 218
- 3. خدا غنّی و بی نیاز است 218
- 4. خدا، با دیدگان دیده نمی شود 218
- 8. عذاب، نتیجۀ گناه است 219
- 6. خدا عادل و حکیم است 219
- 7. افعال عباد، از آن خود آنهاست 219
- 9. تقدیر خداوند بر حق تعلق می گیرد 219
- 10. تکلیف فرع قدرت است 220
- 12. کارهایی که مفسده دارد، از خدا صادر نمی شود 220
- 11. اراده بر قبیح تعلق نمی گیرد 220
- 14. باب قرآن 221
- 16. امامت حسنین علیهما السلام 221
- 15. باب امامت 221
- 13. باب نبوّت 221
- 17. امر به معروف و نهی از منکر 222
- 18. وعد و وعید 222
- 21. کافر کیست؟ 223
- 20. مؤمن کیست؟ 223
- 19. مرتکبین کبائر 223
- 22. فاسق کیست؟ 223
- 23. تفاوت فعل خدا با فعل بندگان 224
- 25. شفاعت 224
- 24. اعتقاد به موت و فنا 224
- فصل بیستم: حلقات مناظره میان امامیه و زیدیه 226
- فصل بیست ویکم: مایه های تقریب میان امامیه و زیدیه 232
- اشاره 232
- 1. همکاری تنگاتنگ میان دو فرقه 232
- 2. نشر میراث فرهنگی زیدیه 233
- اشاره 234
- فصل بیست ودوّم: حکومت اسلامی از دیدگاه زیدیه 234
- جنگ میان اسماعیلیه و زیدیه 236
- همکاری میان زیدیه و معتزله 236
- طبقات رجال زیدی 237
- بخش دوم: اسماعیلیه و قرامطه، دروزیه، فطحیه، واقفیه و نصیریه 241
- اشاره 241
- فهرست اجمالی بخش دوم 242
- اشاره 244
- پیش گفتار 244
- ویژگیهای مذهب اسماعیلی 246
- 1 - انتساب به خاندان نبوّت 246
- اشاره 246
- 2 - تأویل ظواهر 247
- 3 - آمیختن مذهب به مسائل فلسفی 247
- 4 - سازمان زیر زمینی 248
- 5 - تقدّس بخشیدن به امامان و داعیان خود 249
- 6 - تربیت فداییان 250
- 7 - پنهان کاری و رازداری 252
- 8 - امامان پنهان 253
- مذهب در فرآیند تکامل 254
- فصل نخست: اسماعیلیه در کتابهای ملل و نحل 255
- فصل دوم: جنبشهای باطنی در عصر امام صادق علیه السلام 257
- فصل سوّم: امامان اسماعیلیه 264
- اشاره 264
- اشاره 266
- شرح حال امامان مورد اتفاق همۀ فرق (امامان مستور و پنهان) 266
- امام نخست اسماعیل بن جعفر صادق علیه السلام (110-145) 267
- امام دوّم محمد بن اسماعیل (132-193) 270
- امام سوم عبداللّه بن محمد بن اسماعیل (179-212) 271
- امام چهارم احمد بن عبداللّه (198-265) 273
- امام پنجم حسین بن احمد (219-289) 274
- اشاره 276
- فصل چهارم: امامان ظاهر و آشکار 276
- امام ششم عبیداللّه مهدی (260-322) 277
- امام هفتم قائم بامراللّه (280-334) 281
- امام هشتم المنصورباللّه (303-346) 282
- امام نهم المعزّلدین اللّه (319-365) 283
- پایه گذار دولت فاطمی مصر 283
- امام دهم العزیز باللّه (344-386) 287
- اشاره 289
- امام یازدهم الحاکم بامراللّه (375-411) 289
- انشعاب در اسماعیلیه (دروزیه) 290
- امام دوازدهم الظاهر لاعزاز دین اللّه (395-427) 292
- انشعاب در اسماعیلیه (مستعلیه؛ نزاریه) 293
- اشاره 293
- امام سیزدهم المستنصر باللّه (420-487) 293
- فصل پنجم: امامان مستعلیه 295
- 1. مستعلی باللّه (467-495 ه) 295
- اشاره 295
- 2. آمر باحکام اللّه (490-524 ه) 296
- 4. الظافربأمراللّه (527-549 ه) 296
- 3. الحافظ لدین اللّه (467-544 ه) 296
- 6. العاضدلدین اللّه (546-567 ه) 297
- 5. الفائز بنصراللّه (544-555 ه) 297
- انشعاب در مستعلیه (سلیمانیه و داوودیه) 299
- اشاره 300
- فصل ششم: امامان نزاریه (مؤمنیه و قاسمیه) 300
- 1. المصطفی باللّه نزار بن معدالمستنصر (437-490) 303
- 2. علی بن نزار (الهادی) (470-530 ه) 304
- 3. محمد بن علی (مهتدی) (500-552 ه) 305
- 4. حسن بن محمد بن علی بن نزار (القاهر بقوه اللّه) (520-557 ه) 305
- 6. اعلی محمّد فرزند حسن علی (553-607 ه) 306
- 7. جلال الدین حسن بن اعلی محمد (582-618 ه) 306
- 5. حسن علی بن حسن (قاهرباللّه) (539-561 ه) 306
- 9. رکن الدین خورشاه فرزند علاءالدین (629-654 ه) 307
- 8. علاءالدین محمد بن حسن (608-653 ه) 307
- اشاره 309
- 1. حسن علی شاه (آغاخان) (1219-1298 ه. ق) 309
- فصل هفتم: خاندان آغاخان (نزاریه قاسمیه) 309
- 2. علی شاه (آغاخان دوم) (1246-1320 ه. ق) 310
- 3. سلطان محمدشاه (آغاخان سوم) (1294-1380 ه. ق) 311
- 4. کریم خان (آغاخان چهارم) (1358-000) 312
- فصل هشتم: عقائد و اصول پنج گانه اسماعیلیه 313
- اشاره 313
- اشاره 315
- خدا فاقد ماهیت است 315
- توحید 315
- اسماعیلیه و اصول خمسه 315
- نفی صفات 316
- نفی تسمیه از خداوند 316
- صادر اول مجمع کمالات است 317
- انسان مختار است 318
- اشاره 318
- اسماعیلیه و اصول خمسه 318
- عدل 318
- قضا و قدر به معنی سلب اختیار نیست 319
- اسماعیلیه و اصول خمسه 320
- وحی 320
- رسالت عامّه و خاصه 320
- اشاره 320
- نبوّت 320
- طهارت ولادت انبیا 321
- صفات پیامبران 322
- رسول ناطق 322
- معجزات پیامبران 323
- رسول خاتم برترین پیامبر 323
- شریعت او موافق با حکمت است 324
- شریعت، دارای ظاهر و باطن است 324
- اشاره 326
- اشاره 326
- مقام اول: امامت مطلق (عام) 326
- امامت 326
- امام مقیم 327
- اصطلاحات و مراتب امامت نزد اسماعیلیه 327
- امام مُتِمّ 328
- امام اساس 328
- امام مستودع 329
- امام مستور 329
- امام مستقر 329
- اشاره 330
- مقام دوم: امامت خاصّه 330
- 1. صاحب الوصیه، در هر دور، بهترین مردم پس از پیامبر است 330
- 3. امامت، میراث نبوت و وصایت 331
- 2. امامت در خاندان پیامر صلی الله علیه و آله 331
- 4. پایان وصایت پس درگذشت وصی 331
- 5. امامت در جهان پایدار است نه نبوت و وصایت 332
- 6. امام، از زمین دور نمی شود 332
- 7. وصیّت پس از پیامبر 335
- 8. بازماندن علی از خلافت 336
- 9. نادرستی امامت افراد ناشایسته 337
- 10. نادرستی انتخاب در امامت 338
- 11. کودتاچیان بر امت، طاغوت هستند 338
- 12. زمین خالی از حجت خدا نمی ماند 339
- 13. ممنوعیت سخن گفتن ناآگاهان 340
- 14. قرآن با چیزی جز مانند خودش نسخ نمی شود 340
- 15. قیاس و استحسان درست نیست 341
- معاد 342
- اشاره 342
- معاد، روحانی است نه جسمانی 342
- تناسخ 343
- بهشت 345
- حساب 345
- جنّ 346
- فرشتگان 346
- فصل نهم: سلسلۀ امامت اسماعیلی 347
- فصل دهم: تأویلات اسماعیلی 350
- اشاره 350
- در نظریۀ مَثَل و ممثول 350
- 1. عقول عشره 351
- 2. نطقاء سبعه و امثال آنها 354
- اشاره 355
- 3. انوار خمسه و مثلهای آنها 355
- تأویلات فقهی اسماعیلیه 355
- کتاب الولایه (پایۀ نخست) 356
- طهارت و پایۀ دوم 358
- اشاره 360
- بزرگان اندیشۀ اسماعیلی 360
- ابوحاتم رازی (260-322 ه) 361
- محمد بن احمد نسفی (= 000-331 ه) 364
- ابویعقوب سجستانی (271 - بعد از 360) 366
- ابو حنیفه نعمان (... - 363) 368
- آیا «نعمان» اسماعیلی بود یا اثناعشری؟ 370
- احمد بن حمیدالدین بن عبداللّه کرمانی (352-411 به بعد) 371
- المؤیّد فی الدین (حدود 390-470 ه) 373
- ناصر خسرو (394-481 ه) 375
- محمد بن علی بن حسن صوری (قرن پنجم) 377
- ابراهیم بن حسین حامدی درگذشته به سال 557 378
- علی بن محمد الولید (522-612 ه) 380
- سازمان زیر زمینی اسماعیلیان 381
- سازمان سرّی نزاریان 382
- اشاره 383
- فصل یازدهم: قرامطه 383
- انشعابات درونی قرامطه 388
- ویژگیهای قرامطه 388
- پایان کار قرامطه 389
- انشعاب در قرامطه 389
- اشاره 390
- عقاید مهم قرامطه 390
- 1. حلول 390
- 2. غلوّ 390
- 3. تأویل 391
- اشاره 392
- فصل دوازدهم: فرقۀ دروز (درزیان) 392
- عقاید دروز 393
- شخصیتهای علمی دروز در تاریخ 397
- فصل سیزدهم: فطحیه 398
- اشاره 398
- مشاهیر فطحیّه 399
- فصل چهاردهم: واقفیه 400
- اشاره 400
- علل پیدایش واقفیه 400
- اشاره 400
- 1. تقیّه شدید 401
- 2. طمع ورزی در اموال امامت 402
- اشاره 405
- فصل پانزدهم: نصیریه 405
- نصیریه در کتابهای فرق و مذاهب 405
- محمد بن نصیر شخصیتی غیر قابل اعتماد 408
- علویان و تهمت نصیری گری 409
- مهمترین عقاید علویان 410
- اتهامات گوناگون به علویان 412
- مظلومیت و سرکوب علویان 413
- طریقت جنبلانی 413
- قبایل علوی و پراکندگی آنان 416
- علما و مؤلفان علوی 416
- کتاب نامه قرآن کریم 418
فصل نهم: سلسلۀ امامت اسماعیلی
اسماعیلیه، آغاز امامت را از هبوط حضرت آدم به زمین گرفته اند، نه از اسماعیل بن جعفر صادق علیه السلام و معتقدند که از آغاز خلقت تا به امروز جریان امامت، ادامه داشته است. برای این سلسله، ادوار و اکواری قائل شده اند که هر دور آن یک رسول ناطق و یا اساس او نیز هفت امام دارد که با هفتمین امام، دوره، کامل می شود، و در برخی شرایط وحالتهای استثنایی، تعداد امامان، از هفت فراتر می رود، که تنها مربوط به امامان مستودع است نه امامان مستقر.
دوره نیز یا کوتاه است یا بلند، دورۀ کوتاه میان هر ناطق و ناطق بعدی است که در آن هفت امام قرار دارند؛ و دورۀ بلند از زمان آدم علیه السلام آغاز می شود و تا امام «قائم منتظر» ادامه می یابد که هفتمین دوره است و هم زمان با آن شش ناطق، کامل می شوند. ما در اینجا سلسلۀ امامان اسماعیلی را از کتاب «الإمامه فی الاسلام» تألیف عارف تامر(1) می آوریم:
وی این مطلب را در کتاب ویژه ای نیز به نام «الشجره االاسماعیلیه الامامیه» آورده که در چاپخانۀ کاتولیکی بیروت در سال 1957 به چاپ رسیده است.
1- (1) . تامر، عارف، الإمامه فی الاسلام، ص 145-161.