فرهنگ عقاید و مذاهب اسلامی: زیدیه و اسماعیلیه و دیگر فرق - جلد 7 و 8 صفحه 350

فصل دهم: تأویلات اسماعیلی

در نظریۀ مَثَل و ممثول

اشاره

نظریۀ «مَثَل» پایۀ همۀ عقاید اسماعیلی است، و با این ترتیب برای ظاهری، باطنی در نظر گرفته اند و براین باورند که خداوند متعال برای هر یک از مفاهیم دینی، یک موجود طبیعی را به عنوان «مَثَل» (نماد) قرار داده است. و هر یک از واجبات دینی، تأویلی باطنی دارد که جز امامان و حجت های خدا و کسانی که باب و داعی (مبلغ) آنان هستند کسی آن معانی باطنی و تأویلات را نمی داند.(1)

داعی مؤیدالدین شیرازی می نویسد: خداوند در این دنیا، مَثَلهایی آفریده که هر یک ممثول دارند، مثلاً بدن انسان، نمایۀ نفس اوست و دنیا نماد آخرت می باشد و این مظاهر دنیوی مانند خورشید و ماه و ستارگان نیز نمادهایی هستند که نیروهای باطنی آنها در جهان آفرینش تأثیر می گذارند.

صاحب مجالس مستنصریه می گوید: خداوند برای شما نمونه هایی آورده و نمادهایی را برشمرده و شعری را به این مضمون می آورد که از مؤیدالدین است:

أُقْصُدْ حِمی مَمْثُوِلِه دُونَ المَثَلِ ذا أِبَرُ النَحلِ وَ هذا کَاْلَعَسلِ