فرهنگ عقاید و مذاهب اسلامی: زیدیه و اسماعیلیه و دیگر فرق - جلد 7 و 8 صفحه 356

محمد، دو کار را انجام داده است:

1. کتابی به نام «دعائم الاسلام» دارد که در دو جلد چاپ شده و شامل 33 باب در ابواب فقه و ظواهر شریعت است.

2. کتابی دیگر نوشته و کوشیده است تا در آن تأویل باطنی همۀ احکام را بیاورد و آن را «تأویل الدعائم» نامیده و تنها یک جلد آن را به پایان برده است، ولی پیش از تکمیل جلد دوم، از دنیا رفته است.

داعی نخشبی نیز کتابی به نام «المحصول» در فلسفۀ مذهب دارد و پس از وی ابوحاتم رازی کتاب «الاصلاح» را نوشته که در آن با سخنان گذشتگان به مخالفت برخاسته، سپس ابویعقوب سجستانی، استاد کرمانی بخشی را تأیید کرده و با ابوحاتم مخالفت کرده است. ولی در پایان، کرمانی نوشته است میان سخنان استادِ خود و ابوحاتم سازگاری ایجاد نماید.(1)

کتاب الولایه (پایۀ نخست)

در کتاب «تأویل الدعائم» از امام باقر علیه السلام نقل شده است: «اسلام بر هفت پایه استوار است: 1 - ولایت که از همه بالاتر است و با آن و با ولیّ، بقیۀ پایه ها شناخته می شوند. 2 - طهارت، 3 - نماز، 4 - زکات، 5 - روزه، 6 - حج، 7 - جهاد».

بعد وی به تأویل آنها می پردازد و می گوید: مَثَل ولایت، آدم علیه السلام است که خدا به او ولایت دارد و فرشتگان را فرمود تا بر او سجده کنند، و سجده، همان فرمانبرداری و ولایت است.